Zoni Weisz

  • Den Haag,
    -Deportatie overleefd, Oorlog overleefd-


 

Familie


 


 

Verhaal


 

Ik onderzoek Zoni Weisz (1937) als afzonderlijke biografie, met bijzondere aandacht voor zijn jeugd in het gezin Weisz, de arrestatie in Zutphen op 16 mei 1944, zijn ontsnapping bij Assen en zijn latere activiteiten als getuige en vertegenwoordiger van de Sinti-gemeenschap. Getuigenissen schrijf ik expliciet aan hem of aan de betreffende bron toe.

Johan Weisz, die binnen de Sinti-gemeenschap bekendstaat als Zoni, werd op 4 maart 1937 geboren in Den Haag. Hij was het oudste kind van Johannes Weisz en Jacoba Gerarda Weisz-Vos. Zijn vader was Sinto, muzikant en instrumentenmaker. Zijn moeder stamde uit een familie van reizigers. Het gezin trok voor de oorlog met een woonwagen door Nederland. De vader verdiende onder meer de kost met de verkoop en reparatie van muziekinstrumenten en trad op met een familieorkest.

In 1943 werd het rondtrekken met woonwagens door de Duitse bezetter verboden. Het gezin vestigde zich daarop in Zutphen, waar vader Johannes een winkelpand aan de Laarstraat huurde. Hij gebruikte het als muziekwinkel. Zoni ging in Zutphen naar school en verbleef er bij zijn ouders, broer en zussen.

Op 16 mei 1944 werden zijn ouders en drie jongere kinderen tijdens de landelijke razzia tegen Sinti en Roma in Zutphen gearresteerd. Zij werden naar kamp Westerbork gebracht. Zoni was op dat moment bij zijn tante Moezela en haar kinderen en werd bij de razzia in Zutphen niet opgepakt.

Enkele dagen later werden ook Zoni, zijn tante en haar kinderen opgepakt. Zij werden naar het politiebureau in Vorden gebracht. Daar kregen zij eten van een politieagent die volgens Zoni later bij het verzet bleek te werken. Op 19 mei 1944 werden zij naar station Assen gebracht. Daar zou de groep worden toegevoegd aan de deportatietrein die vanuit Westerbork naar Auschwitz-Birkenau vertrok.

Zoni vertelde later dat hij in de trein zijn zusje Rakli herkende aan haar blauwe jasje, dat over een rooster van een wagon hing. De politieagent had met de groep afgesproken dat zij zouden vluchten zodra hij zijn pet afnam. Toen hij dat deed, rende de groep naar een andere trein die op het punt stond te vertrekken. Zoni, zijn tante en haar kinderen ontkwamen zo aan deportatie. Zijn ouders en drie jongere kinderen werden op 19 mei 1944 vanuit Westerbork naar Auschwitz-Birkenau gedeporteerd. Zijn moeder en kinderen werden daar in augustus 1944 vermoord. Zijn vader Johannes stierf op 13 november 1944 in het kamp Mittelbau-Dora.

Na de ontsnapping verbleef Zoni ongeveer een jaar met zijn tante en haar gezin in de bossen. Na de bevrijding woonde hij bij zijn grootouders en later bij zijn tante Helena, die ervoor zorgde dat hij weer naar school ging en zijn opleiding kon afronden.

Zoni Weisz volgde een opleiding in de tuinbouw en liep stage op Paleis Het Loo. Na zijn militaire dienst in Suriname werkte hij bij bloemenhandelaar Georg Kiersch in Amsterdam. In 1958 nam hij diens bedrijf over. Hij ontwikkelde zich tot een internationaal bekende bloemist en bloemsierkunstenaar. Hij ontwierp bloemstukken voor onder meer de Nederlandse koninklijke familie en was actief als vertegenwoordiger van de Nederlandse bloemenindustrie. In 2002 werd hij voor zijn werk onderscheiden door de Nederlandse kroon.

Vanaf de jaren negentig vertelde Weisz steeds vaker publiekelijk over de vervolging van de Sinti en Roma en over zijn eigen oorlogservaringen. Op 27 januari 2011 sprak hij als eerste vertegenwoordiger van de Sinti en Roma tijdens de herdenkingsbijeenkomst in de Duitse Bondsdag. Op 27 januari 2016 sprak hij de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties toe. Hij gaf lezingen op scholen en nam deel aan herdenkingen en activiteiten van het Nederlandse en internationale Auschwitz Comité.

In 2016 verscheen zijn autobiografie Zoni – De vergeten Holocaust. Mijn leven als Sinto, ondernemer en overlevende. Daarin beschrijft hij zijn jeugd, de vervolging van zijn familie en zijn loopbaan als ondernemer en bloemist.

Bronnen

 


 

Foto's