Emile Weisz

  • Zutphen,
    -Vermoord in kamp-
    Auschwitz,
    Emile werd 1 jaar


 

Familie


 


 

Verhaal


 

Voor Emile Weisz is vooral van belang dat zijn overlijdensdatum niet als een vaststaand persoonsgegeven wordt gepresenteerd. De bronnen geven verschillende dateringen: Oorlogsbronnen en Digitaal Joods Monument noemen 3 augustus 1944, terwijl de registratie bij het adres Laarstraat 85 en de toespraak van Zoni Weisz uitgaan van 2 augustus 1944. De historische reconstructie van Peter Jorna beschrijft de moord op de moeder en kinderen in Auschwitz-Birkenau, maar biedt geen afzonderlijke, sluitende overlijdensregistratie voor Emile. Ik zal daarom vermelden dat hij vermoedelijk tegelijk met zijn moeder en zusjes is vermoord, zonder een exacte datum als bewezen feit te geven.

Emile Weisz werd op 7 juni 1943 geboren in Zutphen. Hij was de jongste zoon van Johannes Weisz en Jacoba Gerarda Vos. Het gezin behoorde tot de Sinti. Emile had een oudere broer, Zoni, en twee oudere zusjes: Augusta Josephina Theresia, geboren in 1939, en Johanna Helena, geboren in 1941.

Het gezin in Zutphen

Het gezin Weisz leefde voor de oorlog in een woonwagen en trok rond. Johannes Weisz was koopman in manufacturen. Door de Duitse maatregelen die het rondtrekken met woonwagens verboden, vestigde het gezin zich in 1943 in een huurwoning aan de Laarstraat 85 in Zutphen. Het huis werd ook als winkelpand gebruikt.

Op 16 mei 1944 vond in Nederland een landelijke razzia plaats die gericht was tegen Sinti en Roma. Ook Johannes en Jacoba Weisz en hun kinderen werden in Zutphen opgepakt en naar kamp Westerbork overgebracht. Emile was toen nog geen jaar oud.

Zijn broer Zoni was niet thuis toen de razzia plaatsvond. Hij verbleef bij een tante. Enkele dagen later werden Zoni, zijn tante en haar kinderen eveneens opgepakt. Zij zouden bij de familie in de deportatietrein worden gevoegd. Met hulp van een politieagent wisten zij op het station van Assen aan deportatie te ontkomen.

Zoni Weisz heeft later verteld dat hij op het station de trein met zijn familie zag vertrekken. Hij herkende het jasje van een van zijn zusjes in een wagon. In zijn getuigenis vertelt hij ook over zijn broertje en het verlies van zijn gezin.

Deportatie en overlijden

Op 19 mei 1944 vertrok vanuit Westerbork een transport met Nederlandse Sinti en Roma naar Auschwitz-Birkenau. Het gezin Weisz behoorde tot de gedeporteerden. Emile was toen elf maanden oud.

De exacte overlijdensdatum van Emile is niet onomstotelijk vastgesteld. Digitaal Joods Monument en Oorlogsbronnen vermelden 3 augustus 1944. Andere registraties noemen 2 augustus. Ook de overlijdensdatum van zijn moeder en zusjes wordt in de geraadpleegde bronnen niet overal op dezelfde wijze weergegeven. De historische reconstructie van Peter Jorna vermeldt dat de moeder en kinderen van het gezin Weisz in Auschwitz-Birkenau omkwamen. Het is daarom waarschijnlijk dat Emile samen met zijn moeder en zusjes is vermoord. Een afzonderlijk document dat zijn precieze overlijdensdatum bevestigt, is niet gevonden.

Zijn vader Johannes Weisz werd later vermoord in het concentratiekamp Mittelbau-Dora. Zoni was de enige van het gezin die de oorlog overleefde.

Bronnen

  • Digitaal Joods Monument, Emile Weisz. Vermeldt zijn geboorte in Zutphen op 7 juni 1943, Auschwitz als plaats van overlijden en de familieverbanden. De pagina classificeert Emile als Joods oorlogsslachtoffer; de familiegeschiedenis en andere geraadpleegde bronnen identificeren het gezin als Sinti.
  • Oorlogsbronnen, Emile Weisz. Vermeldt zijn geboorte, de arrestatie in Zutphen op 16 mei 1944, Auschwitz als plaats van overlijden en de familiegegevens.
  • Peter Jorna, Sinti en Roma in Den Haag, voor, tijdens en na de Tweede Wereldoorlog (1900–1970), in opdracht van het Haags Gemeentearchief, 2021, p. 25. Beschrijft de familiegeschiedenis van Johannes Weisz, de geboorte van Emile in juni 1943 en de vestiging van het gezin in Zutphen.
  • Herinneringscentrum Kamp Westerbork, Zoni Weisz. Filmportret en getuigenis van Zoni over de arrestatie van zijn familie, de deportatie naar Auschwitz en zijn ontsnapping in Assen.
  • Digitaal Joods Monument, Over Karl Weisz, zijn broer Johannes Weisz, hun familie en hun gezinnen. Redactie Digitaal Joods Monument, 14 juni 2019. Familiegeschiedenis en gegevens over de kinderen van Johannes Weisz.
  • Peter Jorna, Sinti en Roma in Den Haag, 2021. De studie verwijst voor de geschiedenis van de familie Weisz onder meer naar Zoni Weisz’ boek De vergeten Holocaust (2016).

Onderzoeksnotities

De overlijdensdatum van Emile is niet definitief vastgesteld. De datum 3 augustus 1944 komt voor in Digitaal Joods Monument en Oorlogsbronnen; andere registraties noemen 2 augustus. De biografie neemt daarom geen van beide data als onomstotelijk vaststaand gegeven over.

De familiegeschiedenis is op onderdelen gebaseerd op de getuigenis van Zoni Weisz. De studie van Peter Jorna ondersteunt de gegevens over de vestiging van het gezin in Zutphen en de vervolging van Sinti en Roma. De beschikbare bronnen maken aannemelijk dat Emile samen met zijn moeder en zusjes in Auschwitz-Birkenau is vermoord, maar er is geen afzonderlijk kampdocument op zijn naam gevonden dat de precieze datum bevestigt.


 

Foto's