Simon Levison

(Brugstraat 12 kunnen we niet los zien van Rozengracht 18 en Berkelkade 12. Waar nodig wordt naar deze adressen verwezen.)

Simon Levison is op 7 januari 1879 geboren te Zutphen in de Waterstraat, als zoon van bakker David Levison (1845-1913) en Dina Cohen (1838-1912). Simon had een tweelingbroer Maurits, die slechts een halfjaar oud is geworden. Zijn oudste broer was Sallie (1869-1943, zie Berkelkade 12). Hij had een zus Sara (1871-1960), een zus Rebecca (1873-1924), een broer Izak (1875-1935, zie Rozengracht 18) en een broer Henri (1877-1954). 

Simon was dus de jongste van het gezin dat bij zijn geboorte een bakkerij had op de Waterstraat C 66. Ook hij werd broodbakker. Toen Izak, de broer van Simon, in 1901 de bakkerij Levison aan de Groenmarkt overnam van vader David ging Simon met hem mee. David zelf ging met zijn bakkerij verder op Rozengracht 18. Vier jaren bleef Simon bij zijn broer Izak wonen en ging toen naar Apeldoorn in 1905. In datzelfde jaar ging zus Rebecca ook naar Apeldoorn, waar de familie Levison een tweede zaak begon. Nader onderzoek wees uit dat het waarschijnlijk is dat Simon in Apeldoorn de broodbakker werd en Rebecca de zaak runde, want als haar beroep staat winkelierster genoteerd. 

In 1926 kwam Simon terug naar Zutphen vanaf het adres in Apeldoorn, waar toen Levison de bakkerij had (volgens de aantekening in het bevolkingsregister Stationsstraat 14). Hij ging op Rozengracht 18 wonen, waar inmiddels broer Izak de zaak van hun overleden vader David had voortgezet. Zus Rebecca overleed in 1924 te Apeldoorn en waarschijnlijk heeft de familie Levison daarna de zaak van de hand gedaan. De naam Levison bleef voorlopig behouden. Simon kwam terug naar Zutphen op Rozengracht 18. Hij bleef ongehuwd. 

Op 14-03-1935 verhuisde Simon van Rozengracht 18 naar de Weg naar Laren 8. Op de Weg naar Laren 8 woonde ook Henriëtte Levison-Levison, de weduwe van zijn broer Izak die begin1935 was overleden. Simons beroep was nu koopman. Op 12-11-1935 verhuisde Simon naar Brugstraat 12. Op de Brugstraat 12 woonden ook zus Sara en broer Henri.

Met Simon ging het kennelijk niet zo goed. Hij werd op 5 oktober 1942 in de psychiatrische inrichting Het Apeldoornsche Bosch opgenomen. Zijn broer Henri trad op als bewindvoerder. Van daaruit werd Simon op 22-01-1943 met vele anderen weggevoerd naar Auschwitz, waar hij op 25-01-1943 werd vermoord. 

Het lot van verwanten op Brugstraat 12

Ook Henri Levison bleef ongehuwd. Eerst woonde hij met zijn broers Sallie, Simon en zusters Sara en Rebecca op Groenmarkt 34. Ze gaan in 1901 naar Rozengracht 18. Izak, nog een broer, neemt de bakkerij aan de Groenmarkt over. Sara gaat in 1902 naar Almelo en Rebecca vertrekt in 1905 naar het bedrijf van haar familie te Apeldoorn, samen met haar broer Simon, waar ze in 1924 onverwacht overleed. Sallie ging, via de Turfstraat en Marschpoortstraat, uiteindelijk naar de Berkelkade 12. Henri, Sallie en Rebecca woonden op een gegeven moment met hun ouders op Rozengracht 18 tot het vertrek van Sallie en Rebecca. 

Henri verhuisde circa1925 naar Brugstraat 12. Zijn beroep was koopman. Na 1942 gaat hij naar Rozenhoflaan 25 in Zutphen. In 1954 is hij overleden, waarschijnlijk op dit adres.

Simons zus Sara heeft ook op Brugstraat 12 gewoond. Zij was in 1902 gehuwd met Jacob Maurits Themans uit Oldenzaal. Ze kregen vier kinderen die allen in Almelo werden geboren. De eerste was een levenloos kind. Izak David kwam in 1905 ter wereld, David Isedoor in 1907 en Sally Alexander in 1909. Vader Jacob Themans stierf in 1911 in Het Apeldoornsche Bosch.

Op 28-10-1925 kwam Sara Themans-Levison vanuit Almelo met haar jongste zoon Sally Alexander in Zutphen wonen op Brugstraat 12. Vóór die tijd woonden op dit adres drie familieleden Douwes, namelijk Jacobus Johannes Douwes, zijn echtgenote Hendrika Johanna Hamer en schoonmoeder Derkje Hamer- van Keeken. Uiteindelijk woonde weduwe Hendrika Douwes-Hamer op dit adres tot 1925 (vanaf vóór 1900). Toen kwamen de eerste familieleden Levison naar dit adres. De oudste zoon van Sara Themans-Levison, Izak David, kwam op 24-06-1926 vanuit Amsterdam naar dit adres. Hij was handelsreiziger. 

De middelste zoon, David Isedoor, woonde tussen 1923 en 1925 aan de Rozengracht 18, waar bakkerij Levison was gevestigd, destijds gerund door zijn oom Izak. David was koopman, hij vertrok naar Amsterdam en later naar Naarden. 

Izak David Themans trouwde in 1930 met Elsa Jacobson uit Den Haag. Het echtpaar ging in Warnsveld wonen. Daar werd op 24-02-1932 hun eerste kind Elisabeth Sara geboren. In 1933 verhuisde het gezin naar Rembrandtstraat 20 in Zutphen, waar op 09-12-1935 Maurits Jacques werd geboren. 

In 1937 verhuisden ze naar Rozenhoflaan 25 in Zutphen waar al familieleden Levison woonden. Izak Themans keerde op 28-08-1942 terug naar Brugstraat 12, nu met zijn gezinsleden, waar ook moeder Sara Themans-Levison en haar broers Simon en Henri Levison woonden. 

Izak Themans had in Zutphen een eigen bedrijf op het gebied van ijzerwaren. Volgens zijn persoonskaart was hij eigenaar (geweest) van een importzaak. Hij had de mulo gedaan en had een praktijkdiploma boekhouden. Engels en Duits. In de oorlog was Izak David gesperrt wegens zijn functie als medewerker van de afdeling evacuatie en tewerkstelling in Duitsland. Elsa was gesperrt wegens de functie van haar echtgenoot. Zij had de HBS gedaan en diploma’s Engels, steno en typen behaald.

Het gezin Themans-Jacobson verhuisde op 27 januari 1943 naar Amsterdam, Retiefstraat 31-III. Daarna is hun verblijfplaats onbekend. Waarschijnlijk zijn ze ondergedoken. Na de oorlog, op 12-10-1945, keerde de familie terug naar Zutphen, Rozenhoflaan 25 waar Henri Levison toen waarschijnlijk al woonde. Daar wonen ze tot 27-01-1956 om dan naar de Deventerweg 185 te verhuizen. Vanaf 26-04-1960 is het adres Wilhelminalaan 16. Hier overlijdt echtgenote Elsa Themans-Jacobson in 1961 op 55-jarige leeftijd. In 1967 gaat Izak David terug naar Amsterdam. Op 08-01-1981 is hij in Amstelveen overleden. 

David Isedoor Themans, de tweede zoon van Sara en Jacob Maurits, heeft nooit op Brugstraat 12 gewoond. Tussen 1925 (vanaf Rozengracht 18) en 1945 woont David op meerdere adressen in Amsterdam. Waarschijnlijk is hij daar ook ondergedoken geweest. Op 20-03-1933 was hij te Wenen gehuwd met Mina Katz. Zij was op 05-05-1908 geboren te Kudobince in Polen. Mina en David kregen twee kinderen: Henri Hartog en Saskia Antoinette. Op 04-09-1956 verhuist dit gezin van Amsterdam naar Naarden. David overlijdt daar op 04-03-1982. Mina (Minna) Themans-Katz overlijdt op 04-09-1992 te Bussum. 

Sally Alexander Themans, de jongste zoon van Sara en Jacob Maurits, kwam op 28-10-1925 met zijn moeder naar Brugstraat 12. In 1927 vertrok hij naar Den Haag. Sally vinden we vanaf 06-07-1933 terug in Amsterdam. Hij huwt op 09-09-1942 aldaar met Gerda Dina (Sara) Menko. (Zie het verhaal van Menno Tamminga over Ludwig en Gerda Menko op Berkelkade 12). Volgens zijn persoonskaart was het beroep van Sally Alexander Themans procuratiehouder bij een verzekeringsmaatschappij.

Op 15-02-1943 zijn Gerda en Sally ingeschreven aan de Transvaalkade 117-bv, een zorginstelling waar Gerda verpleegster is. Ze raakt zwanger en duikt met echtgenoot Sally onder in Hoorn. Ze zitten op verschillende adressen. Gerda gaat onder een andere achternaam werken in het Stadsziekenhuis aan het Kerkplein in Hoorn. Loekie Themans werd er geboren. 

In december 1945 gaan Sally, Gerda en Loekie naar het Mariotteplein nummer 36 bhs in Amsterdam. Daar woont sinds 30 augustus 1945 Sara Themans-Levison, moeder en schoonmoeder van Sally en Gerda. Sara heeft na 1942 Brugstraat 12 verlaten en een persoonskaart van haar uit het Arolsen Archief vermeldt dat ze zich eveneens aan de Transvaalkade 117 in Amsterdam bevindt, net als haar zoon Sally en schoondochter Gerda. Daarna is Sara waarschijnlijk ook ondergedoken, want haar archiefkaart uit Amsterdam vermeldt: Vertrokken Onbekend Waarheen (V.O.W.) op 19-05-1943.

Gerda en Sally kregen meer kinderen: Maurits in 1946, Dieuwke in 1948, Micha-Eli in 1952 en Margaliet Sara in 1956. Op 15-03-1954 verhuist het gezin naar Ter Gouwstraat 10- I + II. Sara gaat met ze mee. Ze overlijdt daar zes jaren later, in 1960. 

Sally Alexander vertrekt op 23-07-1971 naar Israël en zijn echtgenote Gerda voegt zich drie jaren later bij haar man. Gerda overlijdt op 17-03-1980 in Ramat Chen en daar overlijdt ook Sally op 24-07-1981. 

In het digitale krantenarchief Delpher zijn veel artikelen te vinden over de familie Themans. Daarin valt op hoeveel ze veel hebben gedaan op bestuurlijk vlak en ook dat ze veel oog hadden voor zieken en hulpbehoevenden. Ze stonden dicht bij de mensen die steun nodig hadden, zo blijkt uit de verhalen. 

Bronnen

Het Gelders Archief, het Arolsen Archief, de site Joods Monument, de digitale collectie archief Kamp Westerbork, het Erfgoedcentrum Zutphen, het Brabants Historisch Informatiecentrum (B.H.I.C.), de digitale collectie van Family Search, het Overijssels Archief, de site Oorlogsbronnen, de site Geni.Com en de site Het Stenen Archief. 

Wim Knaake, oktober 2025