In Memoriam Anjo Lodewijks
In Memoriam Anjo Lodewijks (1948-2025)
Initiator van Stolpersteine Zutphen
“Stichting Stolpersteine Zutphen zoekt met spoed nieuwe voorzitter”, zo luidde de alarmerende kop in de Stentor van 15 december 2021. Anjo Lodewijks moest stoppen wegens ziekte. Met pijn in het hart. In 2011 was hij begonnen met het opzetten van Stolpersteine Zutphen. Dat resulteerde in 2013 in het leggen van de eerste gedenkstenen voor Zutphenaren die in de oorlog zijn weggevoerd en vermoord in nazi-kampen. Op vrijdag 19 december is Anjo Lodewijks overleden.
Zutphenaar Harm Edens, die close is met de familie Lodewijks, heeft Anjo jarenlang geholpen met de Stolpersteine. Met name op de dagen dat ze werden gelegd. “Anjo heeft het met hart en ziel georganiseerd en ik vond de bijeenkomsten elke keer indrukwekkend. Vaak waren Joodse nabestaanden uit de hele wereld aanwezig en het was altijd heel emotioneel. Belangrijk werk.”
Ook Bas Vegelin, die penningmeester was naast Anjo Lodewijks, herinnert zich hem als een gepassioneerd man. “Hij had een passie voor alles wat met de oorlog te maken had. Heel lang kon hij achter zijn computer naar feiten over de oorlog zoeken. Hij was een bevlogen man, met het hart op de juiste plek, altijd oog voor minderheden en mensen die het moeilijk hadden.”
Dat uitzoekwerk vond hij het leukst, zegt Michiel Schoenmakers. Samen met Anjo heeft hij de website voor Stolpersteine Zutphen opgezet. “Anjo zorgde voor de inhoud, ik voor de structuur.” Aan vergaderen had hij een broertje dood, volgens Michiel. Dus hij zat eigenlijk niets voor, maar organiseren deed hij wel. En mocht er financieel ergens een gat vallen dan dichtte hij dat zelf.
Bij elke steenlegging weer was Anjo heel geëmotioneerd, zegt Leonore Sonn, die ook al lange tijd betrokken is bij Stolpersteine Zutphen. Hij plengde weleens een traantje bij zo’n ceremonie, vertelt ook Michiel. Veel steun had hij aan zijn vrouw Yolanda. Leonore: de familie Lodewijks was altijd heel gastvrij en betrokken.
Na zijn vertrek als voorzitter van Stolpersteine Zutphen viel Anjo Lodewijks niet stil. Veel tijd stak hij in zijn website zutphen40-45.nl. Al tijdens zijn revalidatie, die grotendeels plaats vond in zijn buitenhuisje in Lochem, met uitzicht op bos en paardenweide, begon hij ermee. “Hij wist van geen ophouden.”
Op zutphen40-45.nl wilde Anjo alles over de oorlog in Zutphen bundelen. Artikelen, boekenlijsten, verhalen, foto’s en films zijn erop te vinden. Onder andere de dagboeken van moeder en dochter Strubbe van de Warnsveldseweg. Lodewijks werd erdoor gegrepen. In het AD van 4 mei 2019 zegt hij: “Het afgrijzen van de oorlog komt er sterk in naar voren. Je leest hoe mensen doodsbang de straat op rennen.” In Contact van 4 april 2023: “Je hoort de Duitse soldaten met de ijzeren noppen onder hun laarzen passeren of de vele tanks en kanonnen. De Warnsveldseweg was toen de hoofdaanvoerroute van het oosten van Holland naar de IJsselbrug.”
Op de vraag van Contact welke gebeurtenis in de oorlog op hem de meeste indruk heeft gemaakt, antwoordt Anjo: “De deportatie van onze ongeveer 400 Joodse medeburgers. Vaders, moeder en hun kinderen. Vaak met hun baby’s op de arm. Tot op de dag van vandaag nog steeds iets dat ik niet kan bevatten. Men kreeg een kwartier om een koffertje te pakken en huis en haard te verlaten, om nooit meer terug te keren.”
Dannie Brus reageerde in 2021 op de oproep in de Stentor. In 2022 heeft hij Anjo’s rol bij Stolpersteine Zutphen overgenomen. Dannie: “We zijn hem zeer dankbaar voor wat hij in Zutphen tot stand heeft gebracht.” Leonore: “Ik weet zeker dat Anjo het heel belangrijk vindt dat zijn werk wordt voortgezet.”
Anneke Teunissen, 21 december 2025
Foto: Sander Grootendorst