Brugstraat 12

Toespraak voor Brugstraat 12, Stolperstein over Simon Levison 

Geachte aanwezigen, in het bijzonder de familieleden van Simon Levison. 

Op deze plek herdenken we Simon Levison. Door het bombardement van oktober 1944 is alle vroegere bebouwing hier verdwenen. Ongeveer op deze plek was destijds Brugstraat 12, waar Simon Levison het laatst woonde.

Simon werd geboren op 7 januari 1879 in de Waterstraat te Zutphen. Zijn ouders waren David Levison (1845-1913) en Dina Cohen (1838-1912). Simon had een tweelingbroer Maurits en samen waren ze de jongste kinderen van David en Dina. Maurits overleed bijna een halfjaar oud. Simon had verder nog drie broers: Sallie, Izak en Henri, en ook twee zussen: Sara en Rebecca. 

Dit adres kunnen we niet los zien van Rozengracht 18 en Berkelkade 12, waar vandaag ook Stolpersteine voor familieleden Levison worden gelegd. 

Tussen 1900 en 1905 gebeurde er veel binnen de familie Levison, die inmiddels aan de Groenmarkt 34 woonde. Izak ging daar verder met de bakkerij, toen hij in 1901 huwde. Simon, die ook bakker was, bleef bij zijn broer wonen. 

De rest van het gezin vertrok naar Rozengracht 18, waar vader David zijn bakkerij voortzette. Begin1902 huwde Sara met Jacob Maurits Themans en vertrok naar Almelo. Zij werd na negen jaren huwelijk al weduwe. Sallie huwde in 1903 met Johanna Menko en vertrok via de Turfstraat en de Marschpoortstraat uiteindelijk naar de Berkelkade 12. Henri en Rebecca woonden na het vertrek van Sallie nog op Rozengracht 18. 

Omstreeks 1905 begint de familie Levison met een vestiging in Apeldoorn. Rebecca en haar broer Simon gaan daar de zaak runnen. Simon is immers bakker en Rebecca is winkelierster van beroep. Ze vertrekken in de loop van 1905 naar Apeldoorn. Op 8 november 1907 stond in het Nieuw Israëlitisch Weekblad een advertentie waarin de firma D. Levison te Zutphen een bakkersbediende vraagt voor de vestiging in Apeldoorn. 

De familie Levison heeft het in Zutphen en Apeldoorn goed voor elkaar, maar dan overlijdt onverwacht Rebecca in 1924 te Apeldoorn. Twee jaren na het overlijden van zijn zus komt Simon terug naar Zutphen. 

Terug in Zutphen gaat Simon bij zijn broer Izak aan de Rozengracht 18 wonen, die daar de bakkerij van zijn vader David had voortgezet. Izak overlijdt onverwacht begin 1935. Simon verhuist naar het adres Weg naar Laren 8, waar de weduwe van Izak, Henriëtte Levison-Levison, inmiddels was gaan wonen. Simons beroep is nu koopman. 

Op 12 november 1935 verhuist Simon naar Brugstraat 12, waar broer Henri al sinds 1925 woont evenals hun zus, de weduwe Sara Themans-Levison. Sara woonde daar in 1925 eerst met de jongste zoon Sally Alexander en in 1926 ook met haar oudste zoon Izak David. Toen Simon in 1935 kwam, woonden de twee zoons van Sara niet meer in de Brugstraat. 

Tussen eind augustus 1942 en eind januari 1943 woonde de inmiddels gehuwde zoon Izak David nogmaals, maar nu met zijn gezin, korte tijd op Brugstraat 12. Dit gezin kwam van Rozenhoflaan 25, waar ze in 1933 vanuit Warnsveld naar toe waren gegaan. Eind januari 1943 vertrok Izak David naar Amsterdam, maar op 12 oktober 1945 zijn ze weer in Zutphen, opnieuw aan de Rozenhoflaan 25, waar inmiddels ook Henri Levison woonachtig is.  

De Tweede Wereldoorlog was in volle gang en wat er in de beginjaren van de oorlog met Simon aan de hand was weten we niet. Op 5 oktober 1942 werd hij, volgens zijn persoonskaart, opgenomen in de psychiatrische instelling Het Apeldoornsche Bosch. Zijn broer Henri trad op als bewindvoerder, zo staat op de genoemde kaart vermeld. 

Het Apeldoornsche Bosch werd in de nacht van 21 op 22 januari 1943 op mensonterende wijze ontruimd. Eén van de meest aangrijpende gebeurtenissen van de Tweede Wereldoorlog in Nederland. Afschuwelijk wat je leest in verslagen over het transport en de aankomst in Auschwitz. Alle patiënten, waaronder Simon, die de 22ste op transport gingen, werden op 25 januari 1943 vermoord. 

Zus Sara heeft Zutphen verlaten en staat in mei 1943 op een persoonskaart uit het Stadsarchief van Amsterdam met de vermelding V.O.W. (Vertrokken Onbekend Waarheen), wat betekent dat ze is ondergedoken. Op 30 augustus1945 vinden we haar terug aan het Mariotteplein te Amsterdam en in 1954 verhuist ze naar de Ter Gouwstraat, ook in Amsterdam, waar ze zes jaren later overlijdt. 

Over het verdere leven van Henri Levison, hij was koopman in oude lompen, hebben wij na 1942 nog niets kunnen vinden en evenmin of en waar hij zat ondergedoken. Na het bombardement in oktober 1944 of al eerder is hij naar het adres Rozenhoflaan 25 gegaan, waar in 1945 het gezin Izak David Themans ook ging wonen. Henri overleed in 1954. 

Simon en Henri Levison bleven ongehuwd. 

We leggen hier een Stolperstein voor Simon Levison, zodat hij niet wordt vergeten. 

Hartelijk dank voor uw aanwezigheid en aandacht namens de Stichting Stolpersteine Zutphen. 

Wim Knaake, 22-10-2025