Izak Weijel
Familie - Verhaal - Foto's - Verkaufsbuch - Bronnen
- Zutphen,
-Vermoord in kamp-
Auschwitz,
Izak werd 39 jaar
Familie
Ouders: Abraham Weijel, Leentje Weijel-Sternfeld
Verhaal
Voor Izak Weijel is een bijzondere bron beschikbaar: de bewaard gebleven briefkaarten die hij vanuit Kamp Vught en Westerbork aan zijn familie stuurde. In het interview met zijn neef Bram Weijel uit 2022 zijn delen daarvan integraal gepubliceerd. Daardoor kunnen we zijn laatste oorlogsmaanden veel persoonlijker beschrijven dan bij de meeste slachtoffers uit Zutphen.
Izak Weijel werd op 3 april 1904 geboren in Zutphen. Hij was een zoon van Abraham Weijel (29 april 1875 – 14 mei 1943) en Leentje Sternfeld (29 december 1873 – 14 mei 1943). Zijn vader was slager en veehandelaar en had in 1917 de slagerij De Hollandsche Vleeschhal, Fa. Weijel & Zonen, aan de Sprongstraat 9–11 gevestigd. In de nabijgelegen Rode Torenstraat bevond zich de slachterij.
Izak groeide op in een gezin met vijf zonen. Zijn broers waren Carel (1905), Jacob (1908) en Louis (1913). Een eerder geboren broertje, eveneens Carel geheten, was in 1903 als baby overleden. Izak bleef ongehuwd en woonde bij zijn ouders aan de Sprongstraat 9. Zijn neef Bram Weijel, zoon van zijn broer Carel, kende hem onder zijn bijnaam ‘Poedel’.
De familie en de slagerij
De familie Weijel was al generaties actief in het slagersvak. Izaks vader bouwde in Zutphen een bedrijf op met een winkel voor rund- en varkensvlees aan de Sprongstraat en een eigen slachterij aan de Rode Torenstraat. De slagerij was bekend als De Hollandsche Vleeschhal.
Een portretfoto van Izak is bewaard gebleven in het Regionaal Archief Zutphen. De foto is opgenomen in de publicatie De Zutphense Kehille in het bijzonder (2024), waar hij wordt geïdentificeerd als de broer van Carel Weijel. De foto is afkomstig uit archief 0363, inventarisnummer 0003.
Kamp Vught
Op 7 april 1943 moesten Izak, zijn ouders Abraham en Leentje en de inwonende huishoudster Dientje Jacob zich melden in Kamp Vught. Izaks moeder en vader schreven vanuit het kamp briefkaarten aan hun dochter Annie en schoonzoon Carel, die met hun kinderen in Zutphen achterbleven. De familie stuurde voedsel en kledingpakketten naar het kamp.
Op 10 mei 1943 vertrokken Abraham en Leentje vanuit Vught naar Westerbork. In hun laatste briefkaart schreven zij dat zij niet wisten hoelang zij daar zouden blijven. Ze namen afscheid van hun familie en vroegen om de kleine Bram goed te verzorgen. Izak en Dientje bleven op dat moment in Vught.
Vier dagen later, op 14 mei 1943, werden Abraham en Leentje in Sobibor vermoord. Izak kreeg het nieuws van hun deportatie en overlijden en schreef daarover aan zijn familie. Hij liet weten hoe zwaar het afscheid hem viel, maar probeerde zijn familie gerust te stellen. In zijn brieven vroeg hij onder meer om scheerzeep, gewone zeep en voedsel.
De brieven uit Vught
De bewaard gebleven briefkaarten geven een beeld van Izaks omstandigheden in gevangenschap. Hij schreef dat hij slecht kon lopen vanwege problemen met zijn voeten en dat hij meerdere kilo's was afgevallen. Later meldde hij dat hij ziek was geweest, met zware verkoudheid en buikloop, maar dat hij weer opknapte en buiten kon lopen.
De voedselpakketten uit Zutphen waren voor hem van groot belang. Hij vroeg om vis, kaas, eieren, vlees, boter en andere voedingsmiddelen. Ook vroeg hij om een nieuwe trui nadat hij zijn eigen trui was kwijtgeraakt.
In zijn brieven probeerde hij de familie moed te geven. Hij schreef dat hij zich er wel doorheen zou slaan en vroeg zijn familie vooral flink te blijven. Zijn neef Bram bewaarde de correspondentie tientallen jaren. Na het overlijden van zijn moeder kreeg hij de brieven en andere documenten uit de oorlog in handen. In het interview uit 2022 vertelde hij dat hij de brieven zelf niet kon lezen, omdat ze hem te veel aangrepen.
De laatste deportatie
Op 17 september 1943 stuurde Izak vanuit Kamp Vught een laatste briefkaart. Hij schreef dat hij op transport was gesteld, samen met Meijer Lipschits. Hij nam afscheid van zijn familie en bedankte hen voor de pakketten en de steun die hij had ontvangen. Zijn brief eindigde met de woorden: ‘Pieker niet over mij, want ik red me wel.’ Hij ondertekende met zijn bijnaam: ‘Jullie Poedel (Izak).’
Vier dagen later, op 21 september, schreef hij vanuit Westerbork dat hij opnieuw op transport zou worden gesteld. Hij wist niet waarheen. Op de dag van vertrek schreef hij nog meerdere afscheidsberichten aan zijn familie. In een van de laatste briefkaarten, vanuit de trein, vertelde hij dat hij met ongeveer veertig andere gevangenen in een wagon zat. Hij beschreef hoe de mensen probeerden de moed erin te houden en zongen.
Hij bleef zijn familie voorhouden dat hij zou terugkomen. Ook bedankte hij hen nogmaals voor alles wat zij voor hem hadden gedaan.
De trein bracht hem naar Auschwitz. Op 24 september 1943 werd Izak daar vermoord. Hij was 39 jaar oud.
Een familiegeschiedenis in brieven
De brieven van Izak vormen een uitzonderlijk persoonlijk document uit de vervolgingsgeschiedenis van de Zutphense familie Weijel. Ze laten niet alleen de opeenvolgende deportaties zien, maar ook hoe de familie vanuit Zutphen contact probeerde te houden met haar gevangen familieleden door voedsel, kleding en berichten te sturen.
Na de deportatie en moord op zijn ouders bleef Izak nog ruim vier maanden in Kamp Vught. In die periode verloor hij zijn ouders, maakte hij zelf ziekte en lichamelijke achteruitgang door en bleef hij proberen zijn familie thuis gerust te stellen. Zijn laatste woorden waren gericht op de hoop elkaar terug te zien.
Met de moord op Izak verloor de familie Weijel opnieuw een zoon. Zijn broer Carel overleefde de oorlog en zette later de slagerij van zijn vader voort.
Bronnen en verantwoording
De geboortedatum, familiegegevens, woonplaats en overlijdensgegevens zijn gebaseerd op de Zutphense historische documentatie en de slachtofferregistraties. De persoonlijke gebeurtenissen in Kamp Vught en Westerbork zijn gereconstrueerd aan de hand van de briefkaarten die Izak aan zijn familie stuurde. Deze zijn gepubliceerd in het interview met zijn neef Bram Weijel uit 2022. De geciteerde woorden zijn afkomstig uit die correspondentie.
De portretfoto van Izak is opgenomen in De Zutphense Kehille in het bijzonder (2024), met verwijzing naar het Regionaal Archief Zutphen, archief 0363, inventarisnummer 0003.
Geraadpleegde bronnen
- Alize Hillebrink, interview met Bram Weijel, Contact Zutphen-Warnsveld, 12 april 2022. Bevat de briefkaarten van Izak uit Vught en Westerbork, inclusief zijn laatste berichten vanuit de trein. Contact Zutphen-Warnsveld – Bram Weijel
- Peter Kooij, De Zutphense Kehille in het bijzonder. Een geschiedenis van Joods Zutphen (2024), p. 136–137 en p. 286. De Zutphense Kehille in het bijzonder
- JewishGen, Yizkor Book Zutphen, p. 69: registratie van Izak Weijel, geboren in Zutphen en overleden in Auschwitz. JewishGen – Zutphen, namenlijst slachtoffers
- DutchJewry, In Memoriam, registratie 96141. DutchJewry – In Memoriam
- Regionaal Archief Zutphen, archief 0363, inventarisnummer 0003: portretfoto van Izak Weijel.
Kleine bronopmerking: er bestaat een datumverschil in de geraadpleegde publicaties. Het interview met Bram Weijel, JewishGen en DutchJewry vermelden 3 april 1904 als geboortedatum. De slachtoffertabel in De Zutphense Kehille vermeldt 3 mei 1904. Ik heb 3 april aangehouden, maar de originele geboorteakte verdient nog controle. De overlijdensdatum 24 september 1943 wordt door de geraadpleegde bronnen bevestigd. contactzutphen.nl
Foto's