Abraham Weijel

  • Zutphen,
    -Vermoord in kamp-
    Sobibor,
    Abraham werd 68 jaar


 

Familie


 

Kinderen: Izak Weijel


 

Verhaal


 

Deze Abraham is de grondlegger van de bekende Zutphense slagerij De Hollandsche Vleeschhal, Fa. Weijel & Zonen, aan de Sprongstraat 9–11. Hij is de grootvader van Bram Weijel (1939), die in 2022 uitgebreid over zijn familiegeschiedenis en de oorlog heeft verteld.

Abraham Weijel werd op 29 april 1875 in Zutphen geboren. Hij was een zoon van Carel Weijel (1853–1935) en Lena Dormits (1850–1889). Zijn moeder overleed toen hij veertien jaar oud was. Abraham groeide op in een Joods gezin met meerdere broers en zussen, onder wie Eva, Grietje, Klaartje en Herman.

Op 5 mei 1902 trouwde Abraham met Leentje Sternfeld, geboren op 29 december 1873. Het echtpaar kreeg vijf zonen. Hun eerste zoon, Carel, overleed als baby op 17 februari 1903. De andere kinderen waren Izak (1904), Carel (1905), Jacob (1908) en Louis (1913).

Slagerij en familiebedrijf

Abraham was slager en veehandelaar. In 1917 vestigde hij aan de Sprongstraat 9–11 de slagerij De Hollandsche Vleeschhal, Fa. Weijel & Zonen. Het bedrijf had afzonderlijke afdelingen voor rundvlees en varkensvlees. In de nabijgelegen Rode Torenstraat 17 beschikte hij over een slachterij waar het vee werd geslacht.

Het bedrijf was een familieonderneming. Ook zijn zoon Izak werkte in de slagerij. Zijn zoon Carel trad eveneens toe tot het vak en zou later de onderneming voortzetten.

De slagers van Zutphen trokken op donderdagochtend naar de Havenstraat om vee in te kopen. De handel en verwerking van het vee vormden een belangrijk onderdeel van de plaatselijke slagersbranche.

Abraham en Leentje woonden aan de Sprongstraat 9. In april 1941 stonden zij daar geregistreerd met hun zoon Izak en hun inwonende huishoudster Dientje Jacob.

De oorlogsjaren

De Duitse bezetting maakte een einde aan het bestaan van het familiebedrijf in zijn oorspronkelijke vorm. De slagerij werd door de bezetter gesloten en het bezit van de familie kwam onder druk te staan.

Op 7 april 1943 moesten Abraham, zijn vrouw Leentje, hun zoon Izak en de huishoudster Dientje Jacob zich melden bij Kamp Vught. Hun vertrek betekende het einde van het gezinsleven aan de Sprongstraat.

Hun kleinzoon Bram was toen vier jaar oud. In een interview uit 2022 vertelde hij over de briefkaarten die zijn grootouders vanuit Vught naar zijn ouders stuurden. In de berichten vroegen zij regelmatig aandacht voor hun kleinzoon. De afscheidsgroeten bevatten onder meer de woorden: 'Zorg goed voor Brammetje' en 'Een pakkerd voor Brammetje'.

Op 10 mei 1943 stuurden Abraham en Leentje hun laatste briefkaart vanuit Vught. Zij schreven dat zij naar kamp Westerbork zouden worden overgebracht. Abraham vermeldde dat de mensen boven de 55 jaar naar Westerbork moesten vertrekken. Hij schreef dat zij zich flink hielden en vroeg de familie om Bram te kussen.

De deportatie en moord

Abraham en Leentje werden vanuit Westerbork op transport gesteld naar Sobibor. Daar werden zij op 14 mei 1943 vermoord. Abraham was 68 jaar oud; Leentje was 69 jaar.

Hun zoon Izak bleef aanvankelijk achter in Kamp Vught. Hij correspondeerde met zijn familie in Zutphen en vroeg om voedsel, kleding en andere benodigdheden. Op 17 september 1943 schreef hij dat hij naar Westerbork zou worden overgebracht. Vier dagen later vertrok hij vanuit Westerbork naar Auschwitz. Op 24 september 1943 werd hij daar vermoord, 39 jaar oud.

Ook de huishoudster Dientje Jacob overleefde de oorlog niet. Zij werd op 11 juni 1943 in Sobibor vermoord.

Onteigening van de slagerij

Terwijl Abraham en zijn gezin gevangen zaten, werden hun bezittingen door de Duitse bezetter onteigend en verkocht.

De administratie van deze gedwongen verkopen werd bijgehouden in de zogenoemde Verkaufsbücher. Daaruit blijkt dat de panden Sprongstraat 9–11 in 1943 werden verkocht aan Herman Godefridus Hiemstra, een slager uit Zutphen. Hiemstra had op dat moment al meerdere panden van Joodse eigenaren in de stad verworven.

De slachterij aan de Rode Torenstraat 17 werd op 30 augustus 1943 verkocht aan P.A.J. Tieleman.

Het voortbestaan van de familiezaak

Na de bevrijding keerde zoon Carel terug naar de slagerij. Hij wist de panden aan de Sprongstraat weer in bezit van de familie te krijgen door de verkoop aan Hiemstra nietig te laten verklaren. De afwikkeling verliep via het naoorlogse rechtsherstel.

De zaak was vrijwel volledig leeggeroofd. Volgens de herinneringen van kleinzoon Bram stonden alleen de toonbank, koelkast, het hakblok en de weegschaal nog in het pand.

Carel zette het bedrijf voort. In 1977 vierde de slagerij, inmiddels onder leiding van zijn zoon Bram, het zestigjarig bestaan. De naam De Hollandsche Vleeschhal bleef daarmee verbonden aan de familie Weijel en aan de geschiedenis van de Zutphense binnenstad.

Bronnen

  • Joods Monument, persoonsregistratie Abraham Weijel (1875–1943).
  • Joods Monument, persoonsregistratie Leentje Weijel-Sternfeld.
  • Herinneringscentrum Kamp Westerbork, Digitale Collectie, persoonsregistratie Abraham Weijel.
  • Alize Hillebrink, 'Bram Weijel: De oorlog raak ik nooit kwijt. Die zit in me', Contact Zutphen-Warnsveld, 12 april 2022. Persoonlijke getuigenis van kleinzoon Bram en transcripties van bewaarde familiecorrespondentie.
  • Peter Kooij, De Zutphense Kehille in het bijzonder. Een geschiedenis van Joods Zutphen, april 2024.
  • JewishGen, Yizkor Book Zutphen, pagina 69.
  • Wim van Meurs, Pieter Slaman en Marieke Oprel, Joodse burgers in Zutphen: onteigening en rechtsherstel, Radboud Universiteit, 2022.
  • Stolpersteine Zutphen, familieonderzoek en documentatie van de gedwongen verkoop van Sprongstraat 9–11 en Rode Torenstraat 17.

Aanvullende bronnen en onderzoeksmogelijkheden

  1. Persoonlijke getuigenis en familiecorrespondentie: Interview met Bram Weijel, Contact Zutphen-Warnsveld. Dit is de belangrijkste bron voor de persoonlijke geschiedenis en de bewaarde briefkaarten uit Vught.
  2. Deportatiegegevens: Kamp Westerbork – Abraham Weijel. De registratie bevat verwijzingen naar kampadministratie, Rode Kruis-documentatie en transportlijsten.
  3. Familiegegevens: Joods Monument – Abraham Weijel.
  4. Historische context: De Zutphense Kehille in het bijzonder.
  5. Onteigening: het rapport van de Radboud Universiteit over de verkoop van Joods vastgoed in Zutphen. Dit is vooral relevant voor de eigendomsgeschiedenis van de slagerij.

Nog openstaand onderzoek

  • De oorspronkelijke huwelijksakte van Abraham en Leentje.
  • De oprichting en eigendomsgeschiedenis van de firma Weijel & Zonen.
  • De oorspronkelijke Verkaufsbuch-inschrijvingen van beide bedrijfspanden.
  • De volledige kampadministratie van Abraham en Leentje.
  • De oorspronkelijke briefkaarten uit Vught, die mogelijk nog meer informatie geven over hun laatste maanden.

Bronkritisch onderscheid: de geboorte-, familie- en overlijdensgegevens zijn administratief geregistreerd. De beschrijving van de familiebanden, het bedrijf en de oorlogservaringen van de grootouders is mede gebaseerd op de latere herinneringen van kleinzoon Bram. De precieze dagelijkse omstandigheden in Vught zijn niet uit eigen getuigenissen van Abraham en Leentje bekend.


 

Foto's


 


Verkaufsbuch


Abraham Weijel werd door de nazi's gedwongen te verkopen Sprongstraat 9 en Sprongstraat 11.