Frits Gies

Frits Gies was tien jaar oud toen de oorlog begon. Hij woonde met zijn familie in Zutphen. Al vóór de oorlog hielpen zijn vader en grootvader Joden uit Duitsland bij hun vlucht. Volgens Gies kon niemand werkelijk onbekend zijn geweest met de bedoelingen van Hitler tegenover de Joden. De toespraken en maatregelen maakten volgens hem duidelijk welke kant het opging.

Zijn vader was gespecialiseerd in het vervalsen van documenten. Met vervalste papieren werden Joden voorzien van een nieuwe identiteit, waardoor zij soms als niet-Joods konden doorgaan. Daarnaast werd gebruikgemaakt van contacten en omkoping. Zo werd een medewerker van Aus der Fünten, die betrokken was bij deportaties in Nederland, beïnvloed om in bepaalde gevallen gunstig te beslissen. Ook een professor die moest beoordelen of iemand Joodse kenmerken had, werd omgekocht. Daardoor werd Frits’ grootmoeder officieel omschreven als iemand met “typisch Arische kenmerken”, waardoor zij geen Jodenster hoefde te dragen. Omdat het gezin Gies gold als een gemengd huwelijk, bleef het lange tijd buiten directe vervolging.

Vader Gies werkte als juridisch adviseur bij het Nederlands Verbond van Vakverenigingen. Toen Joden niet langer in dienst mochten blijven, kreeg hij het aanbod zijn werk te behouden als hij afstand zou nemen van zijn Joodse familieachtergrond. Dat weigerde hij. Daarna verdiende hij zijn geld als handelaar in scheermesjes.

Binnen het gezin speelde politiek een belangrijke rol. Sinds de terugkeer van Frits’ grootvader uit Nederlands-Indië, waar hij voor het KNIL had gevochten, was het gezin sterk sociaal-democratisch georiënteerd. Grootvader was Statenlid en vader gemeenteraadslid. Ook Frits bleef later politiek geïnteresseerd.

Het verzet van de familie Gies bestond vooral uit slimheid, improvisatie en misleiding. Frits beschikte over een nagemaakt uniform van de Hitlerjugend. Daarmee wist hij soms Duitsers te misleiden. Zijn vader stapte zonder aarzelen in treincoupés die alleen bestemd waren voor Wehrmachtpersoneel en gedroeg zich daar alsof hij zelf Duitser was. Het kwam niet bij de militairen op dat zij tegenover een Jood stonden.

De familie bood in Zutphen onderdak aan meerdere Duits-Joodse onderduikers. Daarnaast beschikten zij over een zomerhuis in de bossen tussen Warnsveld en Vorden, dat als onderduikadres werd gebruikt. Dit huis werd later vanwege zijn historische betekenis overgebracht naar het Nederlands Openluchtmuseum in Arnhem, waar het nog altijd opgeslagen ligt.

Aan het einde van de oorlog verbleven ook vijf Duitse militairen bij de familie Gies. Zij hadden afstand genomen van het nationaalsocialisme en wilden niets van Hitler weten. Eén van hen was Arnold Graf von Keyserling, een achterkleinzoon van Bismarck. Toen hij om onderdak vroeg, maakte moeder Gies duidelijk dat hij welkom was als mens, niet als Duitse soldaat.

Uit dankbaarheid zorgden Keyserling en de andere militairen via hun Wehrmacht-onderdeel voor voedsel en brandstof voor het gezin. Jaren later ontmoetten Frits Gies en Arnold von Keyserling elkaar opnieuw in het televisieprogramma *Spoorloos*.

Frits Gies maakte in april 1945 de bevrijding van Zutphen van dichtbij mee. Na een nacht van geallieerde beschietingen zag hij dat het Duitse kanon bij De Zessprong verdwenen was, maar dat zich nog een Duitse Feldwebel in een gebouw bevond. Toen hij later met Canadese militairen in een jeep meerreed en de plek aanwees, gaf de Duitser zich over terwijl een Canadese tank zijn geschut op het gebouw richtte.

In zijn boek *Bist du ein Jude?* beschrijft Gies ook de band van zijn familie met die van Anne Frank. Hij bezocht de familie ooit thuis. Eén passage uit het dagboek van Anne Frank maakte grote indruk op hem en vormde later de aanleiding voor het schrijven van zijn eigen boek.

---

**Bron:**
Frits Gies, *Bist du ein Jude?* (Walburg Pers, Zutphen, 2020).