Frederik Carel Gies
Familie - Verhaal - Foto's - Verkaufsbuch - Bronnen
- Zutphen,
-Ondergedoken,Oorlog overleefd-
Lochem,
Frederik Carel werd 77 jaar
Familie
Gehuwd met: Annetje (Annie) Gies-De Haas
Kinderen: Frederik Carel (Frits) Gies
Verhaal
Frederik Carel Gies werd op 19 augustus 1902 geboren in Zutphen. Hij was een zoon van Frederik Carel Gies (1875–1941) en Rebekka Klein (1883). Frederik staat in het bevolkingsregister ingeschreven als NH, Nederlands Hervormd. Net als zijn vader. Zijn moeder stond aanvankelijk ingeschreven als Ned. Isr., wat later (in 1943?) is doorgestreept en vervangen door NH.
Vader Frederik was koopman en actief in de sociaal-democratische beweging. Frederik groeide op in een gezin waarin maatschappelijke en politieke ontwikkelingen nadrukkelijk werden gevolgd.
Op 5 januari 1927 trouwde hij in Den Haag met Annetje (Annie) de Haas, geboren op 14 augustus 1901 in Den Haag. Ook zij was Nederlands Hervormd volgens het gemeente achief. Het echtpaar vestigde zich in Zutphen. Zij kregen onder anderen een zoon, Frits, geboren op 1 januari 1930.
Frederik werkte als juridisch adviseur bij het Nederlands Verbond van Vakverenigingen (NVV). Daarnaast was hij betrokken bij de sociaal-democratische beweging. Hij woonde met zijn gezin aan de Albert Cuypstraat 15 in Zutphen.
Hulp aan Joodse vluchtelingen
Vanaf 1938 hielp Frederik samen met zijn vader Joodse vluchtelingen die uit Duitsland naar Nederland probeerden te komen. De Nederlandse regering had de grenzen voor vluchtelingen grotendeels gesloten. De familie Gies bood hun onderdak in een houten vakantiewoning die zij in 1936 hadden laten bouwen in de bossen bij Warnsveld, aan de Almenseweg. Het huis werd vanaf eind 1938 gebruikt als opvangplaats en tijdelijke verblijfplaats voor vluchtelingen. Er werden ook twee verborgen schuilplaatsen aangelegd.
Frederik werkte hierbij samen met Gerrit Johannes Flameling, hoofd van de afdeling Bevolking van de gemeente Zutphen. Vluchtelingen werden tijdelijk ingeschreven in het Zutphense bevolkingsregister. Daardoor konden zij een Nederlands bewijs van inschrijving en uitschrijving krijgen, waarmee zij hun reis naar andere bestemmingen konden voortzetten. De vluchtelingen konden vanuit Zutphen bijvoorbeeld naar Amsterdam of Rotterdam reizen en vandaar proberen Engeland of de Verenigde Staten te bereiken. Volgens zijn zoon Frits maakten enkele honderden vluchtelingen gebruik van deze route.
Frederik hield zich ook bezig met het verzorgen van vervalste persoonsbewijzen en distributiebonnen voor onderduikers. Hij reisde daarvoor onder een valse naam naar het westen van Nederland. Zijn zoon Frits hielp als koerier bij het verspreiden van documenten.
Oorlog en onderduik
Na de Duitse inval in mei 1940 werd de vluchtelingenroute via Zutphen beëindigd. De risico's waren te groot geworden. Ook Frederik moest onderduiken. Zijn vader dook in Den Haag onder.
Frederik en Annie bleven betrokken bij de opvang van Joodse vluchtelingen. In juli 1942 namen zij Erwin Juhl, diens vrouw Aenne Juhl-Kaufmann en haar zus Ilse Swaab-Kaufmann in hun woning in Zutphen op. De drie vluchtelingen waren afkomstig uit Amsterdam en werden als leden van het gezin behandeld.
In de zomer van 1943 moest Frederik opnieuw onderduiken, omdat hij vanwege zijn verzetsactiviteiten werd gezocht. De drie Joodse vluchtelingen werden elders ondergebracht. Annie bleef met de kinderen in Zutphen. De Sicherheitsdienst hield het gezin in de gaten. Uiteindelijk nam de SD hun woning in beslag en werden veel van hun bezittingen gestolen.
Een afzonderlijke bron over de onderduikgeschiedenis van Jeannette Schrijver-Boers vermeldt dat zij en Frederik Carel Gies jr. halverwege de oorlog samen naar Amsterdam vertrokken en daar onderdoken. Gies ontkwam aan gevangenneming. Jeannette werd op 2 september 1943 in Westerbork geregistreerd en op 30 november 1943 in Auschwitz vermoord.
Na de oorlog keerde Frederik terug. Zijn betrokkenheid bij de hulp aan vluchtelingen en het verzet kwam ook bij het gemeentebestuur ter sprake. Zijn kandidatuur voor de gemeenteraad namens de SDAP kwam onder druk te staan vanwege de rol die hij en ambtenaar Flameling hadden gespeeld bij de inschrijvingen in het bevolkingsregister. Frederik stelde uiteindelijk zijn raadszetel ter beschikking, waardoor Flameling zijn baan kon behouden.
Zijn vrouw Annie werd op 17 oktober 1974 door Yad Vashem erkend als Rechtvaardige onder de Volkeren vanwege haar hulp aan Joodse vluchtelingen.
Frederik Carel Gies overleed op 6 juni 1980 in Lochem, 77 jaar oud.
Bronnen
- Nederlands Openluchtmuseum, Het vakantiehuis uit Warnsveld.
- Corinne Abbas en Gerard Borgonjen, Joodse bewoners in de Schilderswijk Zutphen – Een zoektocht naar verhalen (2021), pp. 27–28.
- Frits Gies, Bist du ein Jude? Hoe een Joodse tiener de nazi's overwon, Walburg Pers, 2020.
- Joods Monument Arnhem, biografische informatie over Jeannette Schrijver-Boers.
- Yad Vashem, dossier Annetje Gies-de Haas.
- Stolpersteine Zutphen, persoons- en adresgegevens Frederik Carel Gies en Annetje Gies-de Haas.
Bronkritische opmerkingen
- De geboortedatum verschilt per bron: 18 augustus 1902 bij Genealogie Online en 19 augustus 1902 in de Zutphense persoonsregistratie. Ik heb 19 augustus aangehouden.
- De genealogische bron noemt drie kinderen, maar de openbare persoonsregistratie vermeldt alleen Frits.
- De precieze onderduikadressen van Frederik tijdens de oorlog zijn nog niet vastgesteld.
Foto's