Abraham Weijel
Familie - Verhaal - Foto's - Verkaufsbuch - Bronnen
- Zutphen,
-Oorlog overleefd-
Familie
Verhaal
Dit is de derde Abraham Weijel in de reeks: Abraham (Bram) Weijel, geboren op 6 februari 1939 in Zutphen. Hij is een naoorlogse generatie en leeft nog. Hij woonde als kind aan de Nieuwstad 35.
Er is een bijzonder waardevolle bron beschikbaar: een uitgebreid interview met Bram uit 2022 in Contact Zutphen-Warnsveld. Daarin vertelt hij zelf over zijn jeugd, de vervolging van zijn Joodse familie, de onderduik van zijn vader en de naoorlogse terugkeer van de slagerij. Contact Zutphen-Warnsveld
Belangrijk voor de familie-identificatie: deze Abraham is de kleinzoon van Abraham Weijel (1875–1943) van de Sprongstraat, niet de zoon van een van de andere twee eerder behandelde Abrahams.
Abraham (Bram) Weijel werd op 6 februari 1939 geboren in Zutphen, aan het Kerkhof 2. Hij was de zoon van Carel Weijel en Annie Weijel. Zijn vader was Joods, zijn moeder niet. Zijn ouders hadden elkaar leren kennen in een slagerij in Warnsveld. Bram was hun eerstgeboren zoon en de eerste kleinzoon van Abraham en Leentje Weijel, de bekende Zutphense slagersfamilie van de Sprongstraat.
Het gezin woonde aan de Nieuwstad 35. Zijn grootvader Abraham had daarentegen zijn slagerij aan de Sprongstraat 9–11, bekend als De Hollandsche Vleeschhal, Fa. Weijel & Zonen. Naast de slagerij was er een afzonderlijke slachterij aan de Rode Torenstraat.
De oorlogsjaren
Bram was twee jaar oud toen de Duitse bezetting begon. Zijn grootouders Abraham en Leentje Weijel en hun zoon Izak vormden een belangrijk onderdeel van zijn vroege jeugd. Ook Dientje Jacob, de huishoudster van zijn grootouders, hoorde bij de familie. Bram noemde haar 'de juffrouw'. Zijn oom Izak had de bijnaam 'Poedel'.
Op 7 april 1943 moesten zijn grootouders, oom Izak en Dientje Jacob zich melden bij Kamp Vught. Zijn moeder Annie en haar zus Jopie begeleidden hen per trein naar het kamp. Vanuit Zutphen stuurden zijn ouders regelmatig voedsel en kleding. De familie onderhield contact via briefkaarten. In de groeten uit het kamp werd Bram regelmatig genoemd.
Op 10 mei 1943 schreven Abraham en Leentje vanuit Vught dat zij naar Westerbork zouden worden overgebracht. Vier dagen later, op 14 mei 1943, werden zij in Sobibor vermoord. Dientje Jacob werd op 11 juni 1943 in Sobibor vermoord. Izak bleef aanvankelijk in Vught, maar werd in september 1943 naar Westerbork en vervolgens naar Auschwitz gedeporteerd. Hij werd daar op 24 september 1943 vermoord.
Bram groeide daarmee op zonder zijn grootouders en oom. De briefkaarten uit de kampen, die later bij hem terechtkwamen, vormden een tastbare herinnering aan zijn familie. Hij bewaart ze, samen met persoonsbewijzen, Davidssterren en voedselbonnen, maar heeft aangegeven de brieven zelf niet te kunnen lezen.
De onderduik van zijn vader
In 1944 werd ook zijn vader Carel naar een werkkamp gestuurd. Hij verbleef in Havelte, een werkkamp voor Joodse mannen uit gemengde huwelijken.
Bram bleef thuis met zijn moeder Annie aan de Nieuwstad 35. Zijn vader schreef regelmatig brieven en ansichtkaarten vanuit het werkkamp. Daarin vroeg hij Bram goed voor zijn moeder te zorgen en lief en gehoorzaam te zijn.
In september 1944 werd Carel wegens ziekte door een arts uit Apeldoorn arbeidsongeschikt verklaard. Daardoor kon hij het werkkamp verlaten. Hij dook vervolgens onder bij de familie Govaers op de Reinmakershoek in Zutphen, tegenwoordig de Isendoornstraat.
De Duitsers zochten meerdere keren naar hem en hielden huiszoekingen in de woning aan de Nieuwstad. Carel bleef tot het einde van de oorlog ondergedoken. Hij en Annie ontmoetten elkaar gedurende die periode in het geheim.
Deze gebeurtenissen zijn beschreven door hun zoon Bram in een interview uit 2022. Zijn getuigenis vormt de belangrijkste bron voor de onderduikgeschiedenis van zijn vader.
Na de bevrijding
Na de bevrijding van Zutphen op 14 april 1945 keerde Carel terug. Hij wilde de slagerij van zijn ouders aan de Sprongstraat zo snel mogelijk weer openen. Dat bleek moeilijker dan verwacht. Het bedrijf was tijdens de bezetting onteigend en de NSB'er die het pand in bezit had gekregen, wilde niet vertrekken.
Op 28 juli 1945 werd Carel door het Militair Gezag benoemd tot bewindvoerder over de bezittingen van zijn ouders. Hij kon daarmee de teruggave van de slagerij regelen. De onderneming was vrijwel volledig leeggeroofd. Alleen de toonbank, koelkast, een hakblok en een weegschaal waren achtergebleven.
De familie moest bovendien opnieuw een bestaan opbouwen in een stad waarin veel Joodse inwoners waren vermoord en de Joodse gemeenschap grotendeels was verdwenen.
De herinneringen aan de oorlog
Na het overlijden van zijn moeder kreeg Bram de persoonlijke documenten en correspondentie uit de oorlog in handen. Hij bewaart deze stukken al tientallen jaren. Het gaat onder meer om vijftien ansichtkaarten en vijf brieven van zijn vader uit Havelte, naast de correspondentie van zijn grootouders en oom uit de kampen.
In een interview met Alize Hillebrink voor Contact Zutphen-Warnsveld vertelde hij in april 2022 over de blijvende invloed van de oorlog op zijn leven. Hij beschreef hoe de herinneringen ook op latere leeftijd terugkeerden en hoe moeilijk het voor hem was de bewaarde brieven te lezen.
Zijn verhaal vormt een persoonlijke getuigenis van de gevolgen van de Holocaust voor de tweede generatie: een kind dat de vervolging zelf nauwelijks bewust meemaakte, maar opgroeide met het verlies van familieleden en de gevolgen van de onderduik van zijn vader.
Bronnen
- Alize Hillebrink, 'Bram Weijel: De oorlog raak ik nooit kwijt. Die zit in me', Contact Zutphen-Warnsveld, 12 april 2022. Uitgebreid interview met Bram Weijel, inclusief zijn persoonlijke herinneringen en familiecorrespondentie.
- Peter Kooij, De Zutphense Kehille in het bijzonder. Een geschiedenis van Joods Zutphen, april 2024. Familiegeschiedenis, slagerij Weijel en naoorlogs rechtsherstel.
- Herinneringscentrum Kamp Vught, historische gegevens over de deportatie van Joodse gevangenen.
- Joods Monument, persoonsregistraties Abraham, Leentje en Izak Weijel.
- Onderzoek naar de onteigening van Joods vastgoed in Zutphen, Radboud Universiteit, 2022.
Belangrijkste bronnen
Foto's