Israel Abraham Noach

Israël Abraham Noach (1881–1943)

Israël Abraham Noach werd op 8 januari 1881 geboren in Deventer als zoon van Abraham Salomon Noach en Sophia Berg. Hij groeide op in een groot gezin. Tot zijn broers en zussen behoorden onder anderen Jacob, Samuel, Simon, David, Antje, Elizabeth en Dina. Verschillende van hen werden tijdens de Holocaust vermoord. Het Digitaal Joods Monument legt deze familieverbanden vast. (Joods Monument)

Israël trouwde op 16 augustus 1905 in Zutphen met zijn nicht Betje Noach, geboren op 25 februari 1883 in Zutphen. Betje was een dochter van Simon Salomon Noach en Mina Dormits. Dat Israël en Betje neef en nicht waren, wordt ook in genealogische bronnen vermeld. (Genealogie Online)

Het echtpaar kreeg drie kinderen: Simon Israël, Sophia en Wilhelmina. Simon werd in 1906 geboren en overleed al in 1937. Sophia, geboren in 1906, werd later lerares aan de Joodse lagere school in Zutphen. Wilhelmina, geboren in 1907, overleefde de oorlog. (Dutch Jewry)

Israël was koopman. Een genealogische bron vermeldt dat hij in Zutphen een manufacturenwinkel en uitdragerij had. Daarmee was hij onderdeel van het Zutphense handelsleven. Over de precieze naam en locatie van zijn winkel is verder onderzoek nodig. Dezelfde bron vermeldt dat het gezin in 1930 zonder hun dochter naar Nederlands-Indië vertrok en vóór 1940 naar Nederland terugkeerde. Dit gegeven komt echter uit een genealogische publicatie en moet voor een definitieve biografie nog aan oorspronkelijke archiefbronnen worden getoetst. (Dutch Jewry)

In de oorlogsjaren woonden Israël en Betje in Arnhem. Het Digitaal Joods Monument registreert hen in mei 1940 aan Nieuwstad 7, waar zij samen met Betjes zus Leentje Salomons-Noach en haar echtgenoot Salomon Salomons woonden. (Joods Monument)

Dat Arnhemse adres heeft waarschijnlijk te maken met het feit dat Israël en Betje daar op familiebezoek waren. Een later familieverhaal, gebaseerd op de herinneringen van hun kleindochter Miriam Vaz Dias, vermeldt dat Israël en Betje hun leven lang in Zutphen woonden, maar tijdens de oorlog vanuit Arnhem werden weggevoerd terwijl zij daar op familiebezoek waren. (75 Jaar Vrijheid)

Een bijzonder beeld van Israël en Betje is bewaard gebleven. In De Zutphense Kehille in het bijzonder staat een foto van het echtpaar uit omstreeks 1929. De foto bevindt zich in het Regionaal Archief Zutphen, collectie NL-ZuRAZ, 0363, inventarisnummer 0003. Daarmee hebben we niet alleen administratieve gegevens, maar ook een contemporaine afbeelding van Israël en zijn vrouw. De Zutphense Kehille noemt bij de foto geen verdere persoonlijke bijzonderheden. (Nobilis)

Het echtpaar werd tijdens de bezetting opgepakt en via Westerbork naar Auschwitz gedeporteerd. Voor Betje vermeldt Oorlogsbronnen dat zij in januari 1943 in Kamp Westerbork gevangen zat en op 23 januari naar Auschwitz werd getransporteerd. Zij werd daar op 26 januari 1943 vermoord. Hetzelfde sterfdatum wordt voor Israël vermeld door het Herinneringscentrum Kamp Westerbork: 26 januari 1943, Auschwitz. (Oorlogsbronnen)

Israël was toen 62 jaar oud. Zijn vrouw Betje was 59. Hun dochter Wilhelmina overleefde de oorlog. Zij trouwde later met Benjamin Vaz Dias. Hun kleindochter Miriam Vaz Dias heeft in de naoorlogse periode het familieverhaal verder doorgegeven. Een bijzonder familieobject dat zij 75 jaar na de oorlog kreeg, vormde aanleiding voor het verhaal De erfenis van oma Noach uit Zutphen, waarin ook de herinneringen aan haar grootouders worden beschreven. (75 Jaar Vrijheid)

Israël was daarmee een koopman uit een omvangrijke Joodse familie met sterke banden met Zutphen. Zijn leven speelde zich niet uitsluitend in Zutphen af: er was een periode in Nederlands-Indië, een terugkeer naar Nederland en uiteindelijk een verblijf in Arnhem. De precieze chronologie daarvan is nog niet volledig vastgesteld.

Openstaande vragen

Waar bevond de manufacturenwinkel of uitdragerij van Israël zich precies in Zutphen?

Wanneer vertrok het gezin naar Nederlands-Indië en wanneer kwamen Israël en Betje terug?

Waarom verbleef het echtpaar in mei 1940 in Arnhem?

Wanneer en onder welke omstandigheden werden Israël en Betje vanuit Arnhem opgepakt?

Via welk transport kwamen zij in Westerbork en vervolgens in Auschwitz terecht?

Wat kan het archief van de winkel of het Zutphense bevolkingsregister vertellen over Israëls ondernemerschap?

Zijn er meer foto's, advertenties of familieherinneringen waarin Israël voorkomt?

Een bijzonder onderzoeksspoor is de familiegeschiedenis van Miriam Vaz Dias. Zij is een kleindochter van Israël en Betje en heeft over haar familie gesproken. Haar getuigenis kan mogelijk nog meer informatie bevatten over het leven van haar grootouders vóór de oorlog. (75 Jaar Vrijheid)

Bronnen

Digitaal Joods Monument, Israël Abraham Noach, geboren Deventer 8 januari 1881, vermoord Auschwitz 26 januari 1943. (Joods Monument)

Herinneringscentrum Kamp Westerbork, De Digitale Collectie, Israël Abraham Noach. (Kamp Westerbork Collecties)

Oorlogsbronnen, tijdlijn Betje Noach-Noach, met gegevens uit onder meer de Joodsche Raad Cartotheek en Westerbork Digitaal. (Oorlogsbronnen)

De Zutphense Kehille in het bijzonder, p. 99, foto Israël Abraham Noach en Betje Noach, circa 1929; bronvermelding foto: NL-ZuRAZ, 0363, inv.nr. 0003. (Nobilis)

Miriam Vaz Dias, De erfenis van oma Noach uit Zutphen, gepubliceerd in het kader van 75 Jaar Vrijheid. (75 Jaar Vrijheid)

Dutch Jewry, genealogisch overzicht Israël Abraham Noach en familie. Deze bron is bruikbaar als aanvullend genealogisch spoor; de daarin genoemde gegevens over Nederlands-Indië en de manufacturenwinkel verdienen controle aan de hand van oorspronkelijke archiefbronnen. (Dutch Jewry)