Isaak Mozes

Isaak Mozes, ook geschreven als Isaäk Mozes, werd op 6 augustus 1868 in Arnhem geboren. Hij was een zoon van Abraham Mozes (1834–1886) en Belitje Levie Mozes-Sondervan (1834–1920). Hij groeide op in een gezin met meerdere broers en zusters, onder wie Louis, Rosette, Herman, Fransie, Rebecca en Elisabeth.

Huwelijken en gezin

Op 28 augustus 1895 trouwde Isaak in Zutphen met Elizabeth Doodewaard, geboren in Rotterdam. Zij was een dochter van Daniel Doodewaard en Maria van Collem. Uit dit huwelijk werden twee kinderen geboren: Abraham, op 28 augustus 1896, en Marie, in 1897. Elizabeth overleed in 1902.

Op 25 maart 1903 trouwde Isaak in Zutphen met Anna Doodewaard, de zus van zijn eerste vrouw. Anna was geboren in 1874 en eveneens een dochter van Daniel Doodewaard en Maria van Collem. Uit dit huwelijk werden Daniël (1903), Belitje, die Bela werd genoemd (1908), en Herman (1913) geboren. Er is daarnaast een vermelding van een vierde kind dat jong zou zijn overleden; de identiteit en geboortegegevens daarvan zijn niet vastgesteld.

De Nieuwe Bazar

Isaak was koopman en dreef in Zutphen een winkel aan de Nieuwstad 10, bekend als De Nieuwe Bazar. De reclameslogan luidde: ‘Het beste en goedkoopste adres’. Het gezin woonde boven de winkel.

In april 1941 stonden Isaak, zijn vrouw Anna en hun zoon Daniël op de bewonerslijst van Nieuwstad 10. Dochter Marie was getrouwd met Isaak van Gelder. Zij woonden in Voorst, waar haar man het hotel-café-restaurant Het Wapen van Gelderland dreef. Hun zoon Israël, die Iwi werd genoemd, werd in 1942 samen met zijn ouders vermoord.

Zoon Abraham werkte als handelsreiziger, eerst in koffie en later in zeep. Hij woonde enige tijd in Duitsland en Eefde en vestigde zich in 1937 aan de Kuiperstraat 39 in Zutphen.

Arrestatie en deportatie

Op 17 november 1942 werd Isaak tijdens een razzia uit zijn woning aan de Nieuwstad gehaald. Ook zijn vrouw Anna, hun zoon Daniël en andere Joodse inwoners van Zutphen werden die avond opgepakt. De volgende dag werden zij in Kamp Westerbork ingeschreven.

Isaak en Anna werden naar Auschwitz gedeporteerd. Daar werden zij op 26 november 1942 vermoord. Isaak was 74 jaar oud.

Ook zoon Abraham werd op 17 november 1942 gearresteerd. Hij werd op 24 november vanuit Westerbork gedeporteerd. Na de oorlog werd zijn sterfdatum vastgesteld op 31 maart 1944, met als plaats ‘Midden-Europa’. Zoon Daniël overleed op 31 oktober 1942, eveneens op een niet nader vastgestelde plaats in Midden-Europa. De precieze omstandigheden van hun overlijden zijn niet bekend.

Bronnen

1. Digitaal Joods Monument. ‘Isaak Mozes’, persoonsvermelding. Geboortegegevens, familieverbanden en gegevens over zijn gezin.
   https://www.joodsmonument.nl/nl/page/119188/isaak-mozes
2. Digitaal Joods Monument. ‘Anna Mozes-Doodewaard’, persoonsvermelding. Familiegegevens en het adres Nieuwstad 10.
   https://www.joodsmonument.nl/nl/page/119189/anna-mozes-doodewaard
3. Digitaal Joods Monument. ‘Daniël Mozes’, persoonsvermelding. Familie- en deportatiegegevens.
   https://www.joodsmonument.nl/nl/page/119187/dani%C3%ABl-mozes
4. Digitaal Joods Monument. ‘Herman Mozes’, persoonsvermelding. Bevestigt Isaak als vader en vermeldt de gezinsrelaties.
   https://www.joodsmonument.nl/nl/page/1106990/herman-mozes
5. Digitaal Joods Monument. ‘Louis Mozes’, persoonsvermelding. Aanvullende gegevens over de familie Mozes.
   https://www.joodsmonument.nl/nl/page/340928/louis-mozes
6. Grootendorst, Sander. Artikel over Abraham Mozes, Achterhoek Nieuws, 22 april 2024. Bevat informatie over de familiegeschiedenis, de winkel aan de Nieuwstad en de deportatie van het gezin.
   https://www.achterhoeknieuws.nl/nieuws/maatschappij/484361/aangrijpende-verhalen-bij-zutphense-stolpersteine
7. TracesOfWar. ‘Stolpersteine Nieuwstad 10’. Vermeldt de geboorte- en overlijdensgegevens van Isaak, Anna en Daniël.
   https://www.tracesofwar.nl/sights/58105/Stolpersteine-Nieuwstad-10.htm
8. WieWasWie. Huwelijksgegevens van Isaak Mozes en Elizabeth Doodewaard en van Isaak Mozes en Anna Doodewaard, zoals vermeld in de bronverwijzingen bij het Digitaal Joods Monument.

Onderzoeksnotities

• Kinderen uit het tweede huwelijk: de bronnen noemen Daniël, Belitje en Herman. In een eerdere reconstructie wordt daarnaast een vierde, jong overleden kind genoemd. De identiteit en geboortegegevens daarvan zijn niet vastgesteld. Daarom is dit kind niet in de opsomming opgenomen.
• Overlijdensgegevens van Abraham en Daniël: voor beiden is ‘Midden-Europa’ als plaats van overlijden vermeld. Dit geeft geen uitsluitsel over de precieze locatie of omstandigheden.
• Oorlogsbronnen: de betreffende tijdlijnen konden vanwege robotverificatie niet inhoudelijk worden geraadpleegd.
• JOKOS-dossier: dossier 32949 betreft het huishouden van Isaak en Elizabeth Doodewaard. Inzage vereist toestemming van de Stichting Joods Maatschappelijk Werk. Het dossier is niet geraadpleegd.
• Verdere levensloop: wanneer Isaak zich vanuit Arnhem in Zutphen vestigde en wanneer hij met De Nieuwe Bazar begon, is nog niet vastgesteld.