Herman Wolf
Familie - Verhaal - Foto's - Verkaufsbuch - Bronnen
- Lith,
-Ondergedoken,Vermoord in kamp-
Auschwitz,
Herman werd 30 jaar
Familie
Ouders: Benjamin Wolf, Sara Wolf-Koppel
Verwant: Jacob Wolf
Verhaal
Herman Wolf werd op 9 november 1912 geboren in Lith. Hij was de oudste zoon van Benjamin Wolf en Sara Koppel. Zijn jongere broer Jacob werd geboren op 24 oktober 1915. Het gezin vestigde zich in Zutphen, waar het achtereenvolgens aan de Rodetorenstraat en de Graaf Ottosingel woonde. In juli 1934 verhuisde het gezin naar de Frans Halslaan 68.
Herman was actief in het Zutphense verenigingsleven. In 1930 werd hij lid van de schaakvereniging Caïssa. Hij speelde in het eerste tiental en nam regelmatig deel aan wedstrijden die in de plaatselijke kranten werden verslagen. Hij stond bekend als een sterke speler, met name bij het snelschaken.
Een bijzonder resultaat behaalde hij in oktober 1935. De Nederlandse schaakmeester J. Davidson gaf in Zutphen een simultaanseance aan vier borden. Volgens de Zutphense Courant van 11 oktober 1935 won Davidson twaalf partijen, speelde hij remise tegen H. Wolf en verloor hij van J. Withuis.
Via het schaken raakte Herman bevriend met de familie Withuis. Hij speelde niet alleen met Ber Withuis, maar kwam ook regelmatig bij diens familie thuis. Joke Withuis, de jongere zus van Ber, herinnerde zich Herman als een goede huisvriend. Hij leerde haar en haar zussen dansen in de woonkamer. In het boek De Joodse gemeente van Zutphen van S. Laansma wordt Herman omschreven als een geestige en populaire man.
Werk
Over Hermans werkzaamheden zijn verschillende gegevens bewaard gebleven. Eind jaren dertig werkte hij als bakker bij de bakkerij van Mozes Swelheim aan de Bornerbroeksestraat 64 in Almelo. Dit blijkt uit de gegevens van de gezinskaart van de familie Wolf en het adresboek van Almelo, zoals onderzocht door de Historische Kring Almelo.
In het Zutphense adresboek van 1942 wordt Herman vermeld als bedrijfsleider van een chemische fabriek. Zijn vader Benjamin werkte bij de chemische fabriek van de familie Koppel aan de Laarstraat 77. Of Herman daar eveneens werkzaam was, is niet met zekerheid vastgesteld.
Vervolging en onderduik
Na de Duitse bezetting werd het voor Joodse inwoners van Zutphen steeds gevaarlijker. Herman dook onder om aan deportatie te ontkomen. Ook zijn broer Jacob moest onderduiken.
Herman had in die periode contact met de familie Withuis. Joke Withuis vertelde later dat hij enkele nachten bij hen had overnacht, zodat hij niet thuis kon worden opgepakt. In het boek Wij zijn vrij van Menno Tamminga (p. 95) wordt haar herinnering aan deze periode beschreven. Zij herinnerde zich ook dat Herman eind 1942 door de Duitsers werd opgepakt toen hij probeerde te vluchten.
Waar Herman precies werd gearresteerd, is niet vastgesteld. Er bestaat een verhaal dat hij en zijn broer Jacob zich schuilhielden in de fabriek aan de Laarstraat en daar bij een vluchtpoging vanaf het dak werden opgepakt. De beschikbare gegevens bieden echter onvoldoende zekerheid om deze lezing als feit te beschrijven.
In het boek Dat doe je gewoon (p. 91-92) staat een herinnering van de Zutphense bloemist Heuvel aan een arrestatie bij een pand aan de Laarstraat. Hij beschrijft hoe twee jonge mannen probeerden via een dakraam te ontsnappen en door een agent onder schot werden gehouden. Volgens zijn verhaal waren dit twee zonen van de eigenaar van de zeepfabriek Koppel. Deze gebeurtenis zou echter vóór Kerstmis 1944 hebben plaatsgevonden. Dat tijdstip komt niet overeen met de arrestatie en deportatie van Herman en Jacob Wolf. Het is daarom niet mogelijk deze gebeurtenis met hun arrestatie in verband te brengen.
Herman en Jacob werden uiteindelijk opgepakt. Op 12 december 1942 kwamen zij aan in kamp Westerbork. Op 11 januari 1943 werden zij vanuit Westerbork naar Auschwitz gedeporteerd.
Herman Wolf overleed uiterlijk op 30 april 1943 in Auschwitz. Hij was toen dertig jaar oud. De genoemde overlijdensdatum is een naoorlogs vastgestelde datum; het precieze moment van overlijden is niet bekend.
Bronnen
- Digitaal Joods Monument, persoonsregistratie Herman Wolf.
- Digitaal Joods Monument, bijdrage Over Herman Wolf.
- Digitaal Joods Monument, bijdrage Beroep Bakker.
- Digitaal Joods Monument, bijdrage Gezin Benjamin Wolf.
- Oorlogsbronnen, persoonsregistratie Herman Wolf (pagina niet inhoudelijk toegankelijk bij raadpleging).
- S. Laansma, De Joodse gemeente van Zutphen, Zutphen 1977, p. 44.
- Menno Tamminga, Wij zijn vrij, p. 95.
- Dat doe je gewoon, p. 91-92.
- Zutphense Courant, 11 oktober 1935.
- Historische Kring Almelo, gegevens over de bakkerij van Mozes Swelheim en het adresboek van Almelo.
- Stolpersteine Zutphen, persoonsdossier Herman Wolf, inclusief de daarin opgenomen onderzoeksgegevens en getuigenissen.
Nog te controleren
- De oorspronkelijke bevolkingsregistratie van Herman in Almelo en de exacte periode waarin hij daar woonde.
- De identiteit en locatie van de chemische fabriek waarvan Herman in 1942 bedrijfsleider was.
- De precieze omstandigheden en plaats van zijn arrestatie.
- De onderliggende transport- en kampregistraties voor de deportatiegegevens.
Foto's