Greta Lina (Greetje) Marx - Sanders
Familie - Verhaal - Foto's - Verkaufsbuch - Bronnen
- Zutphen,
-Oorlog overleefd-
Haifa,
Greta Lina werd 82 jaar
Familie
Gehuwd met: Helmut Israel Marx
Verhaal
De beschikbare gegevens wijzen erop dat Greta Lina Sanders de oorlog overleefde. Zij werd geboren op 30 november 1920 in Zutphen en trouwde daar op 19 februari 1941 met Helmut Israel Marx. Het Digitaal Joods Monument vermeldt haar als dochter van Jacob Sanders en Martha Sanders-Hart. Jewish Monument
De aanvullende gegevens uit het boek De Zutphense Kehille in het bijzonder geven meer context over haar jeugd en haar leven na de oorlog. Daaruit blijkt onder meer dat Greta het gymnasium bezocht, betrokken was bij de zionistische jongerenvereniging Libie Bemizrach en al vóór de oorlog Palestina had bezocht. Na de oorlog vestigde zij zich daar definitief. Het boek vermeldt ook haar tweede huwelijk met Abraham Oppenheimer. Stolpersteine Zutphen
Greta Lina Sanders werd op 30 november 1920 in Zutphen geboren. Zij was een dochter van Jacob Sanders en Martha Sanders-Hart. Het gezin woonde aan de Boompjeswal 11a. Haar vader was fotograaf. Greta had een oudere broer, Harry, die in 1915 was geboren.
Greta bezocht het gymnasium. Zij was, evenals haar broer, betrokken bij de zionistische jongerenvereniging Libie Bemizrach. Haar moeder Martha was bestuurslid van de Practische Palestina-arbeid. Greta had Palestina al vóór de oorlog bezocht.
Op 19 februari 1941 trouwde Greta in Zutphen met Helmut Israel Marx, die in 1913 in Oberhausen was geboren. Helmut had zich in 1936 in Nederland gevestigd. Volgens de huwelijksregistratie was hij landbouwer. Het echtpaar woonde aan de Boompjeswal 11a.
Greta en Helmut hadden aanvankelijk plannen om naar de Dominicaanse Republiek te emigreren. In Amsterdam hadden zij een paspoort en een visum voor Santa Domingo verkregen, maar zij beschikten niet over een uitreisvisum. De Duitse bezetter had hun papieren in 1941 in beslag genomen. Nadat Joden in juli 1942 werden opgeroepen zich te melden voor werkkampen in het oosten, besloten zij Nederland te verlaten.
Op 20 juli 1942 vertrokken Greta en Helmut richting Zwitserland. Op 5 september staken zij bij Genève illegaal de grens over. De eerste drie weken verbleven zij vanwege quarantainemaatregelen in het Hospiz zur Heimat en verschillende jeugdherbergen. Vanaf 1 oktober verbleven zij onder meer in Eriswil en Bienenberg.
Uit de correspondentie in het dossier van Greta blijkt dat zij in februari 1943 herhaaldelijk via het Nederlandse Gezantschap om overplaatsing van Lager Bienenberg naar het kamp in Clarens vroeg. Zij werkte bij het Lagerbüro, waar zij volgens de kampleiding goed functioneerde. De beschikbare beschrijving vermeldt dat zij in Bienenberg bleef wonen. In juni 1944 werd zij overgeplaatst naar het Interniertenheim in Brissago. Zij was toen ziek.
Greta en Helmut verbleven tijdens hun vlucht niet steeds op dezelfde plaats. Helmut verbleef onder meer in het vluchtelingenkamp Girenbad en later in het Arbeitslager Olsberg. Het is niet vastgesteld hoe lang zij tijdens hun verblijf in Zwitserland samen konden zijn.
Na de bevrijding keerde Greta eerder terug dan haar echtgenoot. Zij vertrok op 4 november 1945 vanuit Basel naar Nederland. Helmut kon aanvankelijk niet meereizen: hij had op 28 september 1945 een herniaoperatie ondergaan en mocht naar eigen zeggen op medisch advies nog niet reizen. Hij keerde op 21 december 1945 terug.
Greta vestigde zich na de oorlog in Palestina, waar al familie woonde. Zij bleef de rest van haar leven in Israël. Later trouwde zij met Abraham Oppenheimer.
Greta Lina Marx-Sanders overleed op 8 december 2002 in Haifa. Zij werd 82 jaar.
Bronnen
- Peter Kooij, De Zutphense Kehille in het bijzonder. Een geschiedenis van Joods Zutphen, Stichting Nobilis in samenwerking met Historische Vereniging Zutphen, april 2024, p. 112–114. De passage over Greta beschrijft haar opleiding, betrokkenheid bij de zionistische jongerenvereniging, vertrek naar Zwitserland en vestiging in Palestina.
- Open Archieven, Regionaal Archief Zutphen, huwelijksakte Helmut Israel Marx en Greta Lina Sanders, Zutphen, 19 februari 1941, aktenummer 16, archief 0207A, inventarisnummer 13439.04: https://www.openarchieven.nl/gld:B77B288D-AC1B-405C-B6F7-F9E08D11BD32
- Digitaal Joods Monument, Jacob Sanders: https://www.joodsmonument.nl/en/page/119382/jacob-sanders. Deze pagina vermeldt Greta als dochter en overlevende en bevat een fotovermelding van haar huwelijk.
- Digitaal Joods Monument, Greta Lina (Greetje) Sanders: https://www.joodsmonument.nl/nl/page/464628/greta-lina-greetje-sanders. De persoonsrecordpagina was tijdens dit onderzoek niet toegankelijk.
Foto's