Susanna (Suzi) Aussen-Roozendaal

Toespraak bij de steenlegging voor Susanna Aussen-Roozendaal (1916-1942):

Susanna werd op 10-06-1916 in Lochem geboren. Verre voorouders van haar komen uit Eibergen. Nazaten kwamen via Duitsland onder andere in Borculo, Lochem en Hengelo OV  terecht. Familieleden van Susanna van de tak Borculo, Sallo en Jacques Roozendaal en echtgenotes, zijn hier bij deze ceremonie aanwezig. De vader van Sallo en Jacques is Mozes Salomon, o.a. een neef van Susanna. 

De ouders van Susanna waren Emmanuel Roozendaal en Betje van Praag. Zij hadden een zaak in Lochem op het gebied van tricotage, lingerie en wol. 

Alles zou begonnen zijn met ‘Het Wolhuis‘ op de Nieuwstad 12 in Lochem, volgens gegevens uit het Handelsregister begin jaren dertig, hoewel daarvoor op een gezinskaart ook de Achterstraat wordt genoemd. Daarna verhuisde het bedrijf in het jaar 1935 naar de Smeestraat op nummer 1, terwijl het woongedeelte het adres ’t Ei 15 had met een eigen ingang. 

In de beeldbank van het Historisch Genootschap Lochem, Laren en Barchem, nu ondergebracht bij het Erfgoedcentrum Zutphen, kwam ik een afbeelding tegen met de volgende toelichting:

Een bekladde winkelruit waarop JOOD was aangebracht van de firma Roozendaal, tricotage, lingerie en wol. De datering is inmiddels aangepast van 1940 naar circa 1943 en als adres wordt de Smeestraat in Lochem genoemd. 

Een advertentie in de Zutphensche Courant van 30-03-1939 laat zien dat de familie Roozendaal per 1 april van dat jaar een filiaal opent in het pand Turfstraat 9 te Zutphen. 

Susanna behaalt in juni 1940 haar diploma Middenstand Algemene Handelskennis, volgens een bericht in de Zutphensche Courant van 29-06-1940. Waarschijnlijk is ze daarna in het filiaal van haar ouders in Zutphen gaan werken en had ze daar de leiding over het bedrijf van haar ouders. 

Het vermoeden bestaat dat Susanna in de loop van 1941 bij de familie van Gelder in het huis Barlheze 22 ging wonen. Mevrouw Karin de Leeuw-van Gelder is vanmiddag namens de familie van Gelder aanwezig met haar echtgenoot. Haar vader, Karel van Gelder, is hier in de Barlheze geboren. 

Terug naar Susanna. Eind 1940 komt ze in de adresboeken van Zutphen niet voor en als ze slaagt voor het hiervoor genoemde diploma staat achter haar naam Lochem vermeld. 

Een broer van Susanna, Abraham geheten, huwde met Roosje van Gelder van Barlheze 22, zus van de genoemde Karel en zo is er binding met dit adres. Abraham en Roosje zijn in Lochem gaan wonen en hebben waarschijnlijk daar de zaak geleid. 

Volgens de Stichting 4 en 5 mei afdeling Nijmegen ging Susanna, na op 10-08-1942 in Nijmegen te zijn gehuwd met Jozef Aussen, op 28-09-1942 inwonen bij Jozef, zijn zus Anni en ouders Herman Aussen en Wilhelmine Meijer aan de Weezenlaan 49 in Nijmegen. Namens de familie Aussen is mevrouw Carry Bosman-Levi aanwezig bij deze plechtigheid. Haar moeder heet Sofie Aussen, was gehuwd met Kurt Levi en zij is een nicht van Jozef Aussen. 

Het is de vraag of Susanna inderdaad op 28 september naar Nijmegen ging, want via de advertentie met de aankondiging van het huwelijk van Susanna met Jozef in Het Joodsche Weekblad van 07-08-1942 zien we dat ze weer in Lochem woonachtig zou zijn: ’t Ei 15. Echter, de huwelijksakte geeft aan dat Susanna van beroep verkoopster is en in Zutphen woont. 

Het is op dit moment niet mogelijk alles goed op een rijtje te zetten, mede door de beperkingen die zijn opgelegd via de Wet op de Privacy. 

De familie Aussen had in Nijmegen een sigarenzaak. Tijdens de razzia begin oktober 1942 werden daar allen, ook Susanna, aan de Weezenlaan opgepakt. Ze gingen via Kamp Westerbork naar concentratiekamp Auschwitz. Behalve Jozef werden alle verdere familieleden vermoord op 15-10-1942. Jozef kwam in de omgeving van Auschwitz in werkkampen terecht en stierf daar op 28 februari 1943. 

Met het leggen van deze stolperstein zal Susanna Aussen-Roozendaal nooit worden vergeten.

Wim Knaake, 17 april 2025