Sophia Renee (Fiet) Menk - Themans

  • Doetinchem,
    -Ondergedoken,Oorlog overleefd-
    ,
    Sophia Renee werd 73 jaar


 

Familie


 


 

Verhaal


 

Voor Sophia zijn twee verschillende geboortedata in omloop: 21 april 1922 volgens de Zutphense persoonsregistratie en 1921 volgens de geschiedschrijving over de Joodse scholen in Arnhem. Ook haar werkzaamheden zijn nader te preciseren: zij werkte niet alleen bij het Joods Lyceum, maar was eerder leerkracht aan de Joodse lagere school in Arnhem. Bram Menk was daarentegen docent aan het lyceum.Sophia Renée Themans, meestal Fiet genoemd, werd op 21 april 1922 geboren in Doetinchem. Zij was een dochter van Isidore Bernard Themans en Sara Wessel. Haar vader was journalist en overleed op 1 december 1939. Haar moeder was Sara Themans-Wessel. Sophia had een jongere zus, Henriëtte Jacoba, die op 2 augustus 1924 werd geboren.

Tijdens de Duitse bezetting werkte Sophia in het Joodse onderwijs in Arnhem. Vanaf november 1941 was zij als leerkracht verbonden aan de Joodse lagere school aan de Trans 10. Deze school was opgericht nadat Joodse kinderen niet langer naar reguliere scholen mochten. De school had aanvankelijk ruim honderd leerlingen. Sophia wordt genoemd als een van de vier leerkrachten. Zij staat ook op een foto van het team van de lagere school en de ULO uit 1942. Op die foto staat zij in het midden.

In 1942 trouwde zij met Abraham Benjamin Menk, die Bram werd genoemd. Het huwelijk vond plaats op 3 augustus in Doetinchem. Bram was docent wis- en natuurkunde aan het Joods Lyceum in Arnhem. Hij staat op een foto van het docententeam van dat lyceum uit juni 1942. Sophia en Bram werkten dus beiden in het Joodse onderwijs in Arnhem, maar aan verschillende schooltypen.

In oktober 1942 vluchtte Sophia met haar moeder en zus naar Utrecht. Zij doken onder op een adres in de Zuilenstraat, waar haar moeder en zus een kamer kregen. Later voegden Sophia en Bram zich bij hen. De ruimte was daarvoor te klein en er werd een ander onderduikadres gezocht. Bij een bezoek aan een Joodse familie werd haar zus Henriëtte gearresteerd. Zij werd op 19 november 1943 in Auschwitz vermoord. Sophia en Bram overleefden de oorlog.

Na de bevrijding vroeg Sophia rechtsherstel voor het ontslag en het verlies van inkomsten uit haar werk in het Joodse onderwijs. In Arnhem sloot zij zich aan bij de procedure die Hanna Bonnettemaker had aangespannen over de achterstallige salarissen van Joodse leerkrachten. Ook Jetty Hirschel en Bram Menk waren daarbij betrokken. Bij besluit van 29 mei 1949 kregen zij volledige compensatie.

Ook in Doetinchem was na de oorlog sprake van rechtsherstel. Het ging onder meer om het ouderlijk huis van Sophia aan de Plantsoenstraat 21. Dit pand was tijdens de bezetting door de bezetter onder beheer geplaatst en vervolgens via gedwongen transacties in andere handen gekomen. De familie Themans voerde na de bevrijding een langdurige procedure over het eigendom en het gebruik van het pand. Sophia en Bram waren daarbij betrokken. Op 6 november 1951 werd een akte van rechtsherstel opgemaakt.

Sophia overleed volgens de beschikbare registratie op 1 januari 1995. Die datum kan een administratieve datum zijn en is niet onafhankelijk bevestigd.

Sophia Renée Themans, meestal Fiet genoemd, werd op 21 april 1922 geboren in Doetinchem. Zij was een dochter van Isidore Bernard Themans en Sara Wessel. Haar vader was journalist en overleed op 1 december 1939. Haar moeder was Sara Themans-Wessel. Sophia had een jongere zus, Henriëtte Jacoba, die op 2 augustus 1924 werd geboren.

Tijdens de Duitse bezetting werkte Sophia in het Joodse onderwijs in Arnhem. Vanaf november 1941 was zij als leerkracht verbonden aan de Joodse lagere school aan de Trans 10. Deze school was opgericht nadat Joodse kinderen niet langer naar reguliere scholen mochten. De school had aanvankelijk ruim honderd leerlingen. Sophia wordt genoemd als een van de vier leerkrachten. Zij staat ook op een foto van het team van de lagere school en de ULO uit 1942. Op die foto staat zij in het midden.

In 1942 trouwde zij met Abraham Benjamin Menk, die Bram werd genoemd. Het huwelijk vond plaats op 3 augustus in Doetinchem. Bram was docent wis- en natuurkunde aan het Joods Lyceum in Arnhem. Hij staat op een foto van het docententeam van dat lyceum uit juni 1942. Sophia en Bram werkten dus beiden in het Joodse onderwijs in Arnhem, maar aan verschillende schooltypen.

In oktober 1942 vluchtte Sophia met haar moeder en zus naar Utrecht. Zij doken onder op een adres in de Zuilenstraat, waar haar moeder en zus een kamer kregen. Later voegden Sophia en Bram zich bij hen. De ruimte was daarvoor te klein en er werd een ander onderduikadres gezocht. Bij een bezoek aan een Joodse familie werd haar zus Henriëtte gearresteerd. Zij werd op 19 november 1943 in Auschwitz vermoord. Sophia en Bram overleefden de oorlog.

Na de bevrijding vroeg Sophia rechtsherstel voor het ontslag en het verlies van inkomsten uit haar werk in het Joodse onderwijs. In Arnhem sloot zij zich aan bij de procedure die Hanna Bonnettemaker had aangespannen over de achterstallige salarissen van Joodse leerkrachten. Ook Jetty Hirschel en Bram Menk waren daarbij betrokken. Bij besluit van 29 mei 1949 kregen zij volledige compensatie.

Ook in Doetinchem was na de oorlog sprake van rechtsherstel. Het ging onder meer om het ouderlijk huis van Sophia aan de Plantsoenstraat 21. Dit pand was tijdens de bezetting door de bezetter onder beheer geplaatst en vervolgens via gedwongen transacties in andere handen gekomen. De familie Themans voerde na de bevrijding een langdurige procedure over het eigendom en het gebruik van het pand. Sophia en Bram waren daarbij betrokken. Op 6 november 1951 werd een akte van rechtsherstel opgemaakt.

Sophia overleed volgens de beschikbare registratie op 1 januari 1995. Die datum kan een administratieve datum zijn en is niet onafhankelijk bevestigd.

Bronnen

  • Verdwenen Joodse Scholen – Joodse scholen Arnhem. Informatie over Sophia's werk aan de Joodse lagere school, de ULO en de foto's van het schoolteam. Ook de naoorlogse compensatie van de leerkrachten wordt beschreven. Joodse scholen Arnhem
  • Joods Monument Arnhem – leerkrachten Joodse lagere school en ULO. Beschrijft het team en identificeert Sophia Themans op de foto uit 1942. Joods Monument Arnhem
  • Gemeente Doetinchem – onderzoeksrapport Joods vastgoed, Plantsoenstraat 21. Beschrijft de familie Themans, de onderduik in Utrecht, de arrestatie en deportatie van Henriëtte en de naoorlogse eigendomskwestie. Zie in het bijzonder p. 95 en de chronologie op p. 100. Onderzoeksrapport Joods vastgoed Doetinchem
  • Radboud Universiteit – rapport Joodse onteigeningen Doetinchem. Vermeldt Sophia Renée (Fiet) Menk-Themans en Abraham Menk als betrokkenen bij het rechtsherstel. De zoekresultaattekst noemt ook de akte van 6 november 1951. Rapport Joodse onteigeningen Doetinchem
  • Dutch Jewry – familiegegevens Isidore Bernard Themans. Vermeldt Isidore Bernard Themans, Sara Wessel, hun dochters Sophie Renée en Henriëtte Jacoba, en Sophia's huwelijk met Abraham Benjamin Menk. Familiegegevens Themans

Onzekerheden en bronbeperkingen

  • De geboortedatum


 

Foto's