Jozeph (Joop) Vomberg

  • Zutphen,
    -Ondergedoken,Deportatie overleefd, Oorlog overleefd-
    ,
    Jozeph werd 89 jaar


 

Familie


 


 

Verhaal


 

Jozeph Vomberg, roepnaam Joop, werd op 27 mei 1923 geboren in Zutphen. Hij was de enige zoon van Emanuel Vomberg (1891–1966) en Elisabeth van Dijk (1890–1985). Hij had twee zussen: Mietje, roepnaam Meta (1921–1995), en Esther (1931–1979). Het gezin woonde boven de winkel aan de Nieuwstad 44. Zijn vader verkocht daar confectiekleding en beddengoed.

Al vóór de Duitse bezetting waren zijn ouders bezorgd over de ontwikkelingen in Duitsland. Ze overwogen naar Amerika of Zuid-Afrika te emigreren, maar zagen daarvan af omdat ze hun ouders niet wilden achterlaten en niet verwachtten dat de vervolging ook Nederland zou treffen.

Toen in 1942 de Jodenvervolging steeds verder toenam, sliepen Joop en zijn vader regelmatig bij een bevriend niet-Joods gezin, de familie Jansen. Op 8 augustus 1942, om zeven uur 's morgens, waarschuwde een plaatselijke politieagent Joop dat hij zou worden opgepakt. Joop had zijn spullen al klaargezet en vertrok op de fiets naar huisschilder Kamphuis, een vriend van de familie. Deze gaf hem het persoonsbewijs van zijn zoon Henk. Vanaf dat moment gebruikte Joop de naam Henk Kamphuis.

Zijn eerste onderduikadres was bij advocaat Dijkstra aan de Jacob Damsingel 19 in Zutphen. Vervolgens vertrok hij naar een boerderij in Hellendoorn. Na enkele weken bleek het daar niet veilig. Via Zutphen kwam hij uiteindelijk in de omgeving van Epe terecht. Hij verving de foto op het persoonsbewijs van Henk Kamphuis door zijn eigen foto.

Joop verbleef achtereenvolgens op verschillende onderduikadressen in de omgeving van Epe. Een daarvan was Huis Duyveland op de Tongerense Heide, ongeveer tien kilometer buiten Epe. Daar verbleven al ongeveer tien andere onderduikers. Het huis was door de verzetsgroep gehuurd van een bankiersfamilie en bleef beschikbaar tot 1 juni 1943. Joop had het er naar eigen zeggen betrekkelijk goed. Hij fietste dagelijks naar een boer om melk te halen. Toen de eigenaren terugkeerden en het huis weer wilden gebruiken, moesten de onderduikers vertrekken.

Daarna verbleef Joop bij de familie Van Essen aan de Wachtelenberg in Epe. Vervolgens kwam hij terecht op Larikshof aan de Lariksweg 12. Dit was een van de onderduikhuizen van de groep rond Dirk Hendriks, Timen Jonker en Elisabeth van Lohuizen. Op Larikshof verbleven ongeveer twaalf Joodse onderduikers. Joop was er de jongste. Hij hielp onder meer bij het bouwen van een schuilkelder bij het huis. De onderduikers leefden grotendeels binnen en waren afhankelijk van de mensen die voor voedsel en andere benodigdheden zorgden.

In oktober 1944 werden in de omgeving van Epe mannen tussen achttien en 55 jaar opgeroepen om voor de Organisation Todt aan verdedigingswerken langs de IJssel te werken. De mannen die zich niet meldden, werden bij razzia's opgepakt. De bewoners van Larikshof werden gewaarschuwd en maakten gebruik van de schuilkelder. Op 4 oktober 1944 werden de mannen die in het huis aanwezig waren, waaronder Joop, door de Duitsers gearresteerd. De vrouwen die op dat moment buiten waren, ontkwamen.

De opgepakte mannen werden eerst naar Zwolle gebracht en daar in de strafgevangenis opgesloten. Na ongeveer acht dagen kregen de achterblijvers via een bewaarder bericht dat het goed met hen ging. Uiteindelijk werden de mannen naar Westerbork overgebracht. Joop verbleef daar tijdens de laatste oorlogsmaanden. Hij sprak later niet graag over deze periode. De gevangenen moesten werken en leefden in onzekerheid over hun verdere lot.

Op 12 april 1945 bereikten Canadese troepen Kamp Westerbork. De Duitse bewakers waren vertrokken en de gevangenen waren bevrijd. Direct vertrekken was nog niet mogelijk, omdat in de omgeving Duitse militairen verborgen zaten. Vanuit Westerbork ging Joop op zoek naar zijn jongere zus Esther, die in de omgeving van Stadskanaal ondergedoken zat. Hij vond haar terug.

Op 19 mei 1945 werden de mannen uit Westerbork met een Amerikaanse wagen naar Epe gebracht. Joop werd afzonderlijk naar Zutphen vervoerd. Daar waren zijn ouders inmiddels teruggekeerd. Zij hadden ondergedoken gezeten bij de familie Heijink op boerderij Vriezekolk in Eefde en later in Harfsen. Ook zijn zus Meta was teruggekeerd; zij had ondergedoken gezeten in De Hoven. Esther voegde zich later bij hen. Het hele gezin had de oorlog overleefd.

Na de oorlog hielp Joop bij de wederopbouw van de manufacturenzaak aan de Nieuwstad. Hij werkte daarbij samen met zijn moeder. De winkel verkocht opnieuw confectiekleding en beddengoed. In de eerste naoorlogse jaren hielp hij daarnaast als vrijwilliger bij het Rode Kruis. Hij ging met transporten naar Duitsland om mensen op te halen die vervolgens tijdelijk in Zutphen werden ondergebracht.

In 1953 emigreerde Joop met zijn vrouw Bep en hun kinderen naar Canada. Daar werkte hij aanvankelijk in verschillende banen. Uiteindelijk werd hij accountant. Hij vertelde later dat hij en zijn collega's in hun regio tot de eersten behoorden die met computers werkten. Het contact met de familie Hendriks in Epe bleef bestaan. Els Hendriks hield tot zijn overlijden regelmatig telefonisch contact met hem.

Jozeph Vomberg overleed op 14 april 2013 in Ontario, Canada. Hij werd 89 jaar.

Bronnen

  1. Bart Mendelson en Peter Kooij, Dat doe je gewoon. Zutphense onderduikverhalen 1940–1945, Werkgroep Geschiedenis Joods Zutphen, 2014, pp. 16–22. Bevat het interview met Joop Vomberg over zijn onderduik, arrestatie, verblijf in Westerbork en zijn naoorlogse leven. Op pp. 24–26 staat aanvullend het verhaal van Els Hendriks over de onderduikhuizen in Epe en Joops verblijf daar.
    Digitale uitgave
  2. Herinneringscentrum Kamp Westerbork, Digitale Collectie, persoonsrecord Jozef Vomberg. Vermeldt zijn geboorte op 27 mei 1923 in Zutphen, zijn overlijden op 14 april 2013 in Ontario en zijn bevrijding uit Kamp Westerbork in 1945.
    Persoonsrecord Jozef Vomberg
  3. USC Shoah Foundation, Visual History Archive, getuigenisregistratie 25346, Jozeph Vomberg. Aanvullende audiovisuele getuigenisregistratie; de inhoud is voor deze biografie niet zelfstandig gecontroleerd.
    Getuigenisregistratie
  4. Maria Carolina van Klaveren (Marca), Een toevluchtsoord in bangen tijd, 1945. Historisch verslag over de onderduikactiviteiten van de familie Van Essen in Epe.
  5. Ampt Epe, historische documentatie over de onderduikhuizen in Epe, waaronder Duyveland, Larikshof en de onderduikactiviteiten van Dirk Hendriks, Timen Jonker en Elisabeth van Lohuizen.

Bronkritische opmerkingen

  • De arrestatie van Joop vond plaats op 4 oktober 1944 tijdens een razzia in verband met de inzet voor de Organisation Todt. Dit was geen specifiek op Joden gerichte actie.
  • De datum 14 april 2013 wordt bevestigd door Herinneringscentrum Kamp Westerbork. De datum 1 januari 2013 op een eerdere persoonsvermelding lijkt een administratieve standaarddatum.
  • De onderduikgeschiedenis is hoofdzakelijk gebaseerd op de herinneringen van Joop en Els Hendriks, zoals opgetekend door Mendelson en Kooij. Niet alle verhuizingen tussen de onderduikadressen zijn exact gedateerd.
  • De volgorde en afzonderlijke verblijfsperioden op de vier genoemde onderduikadressen moeten waar mogelijk nog aan de hand van de oorspronkelijke getuigenissen worden gecontroleerd.


 

Foto's