Jan Willem Vlastuin

‘Niet schieten, niet schieten.’ Dat zijn de laatste woorden Jan Willem Vlastuin. Ze worden op 9 september 1944 opgetekend door Johanna van Wisse die in de Bernhardsteeg woont. Tijdens de Tweede Wereldoorlog houdt zij een dagboek bij. Deels in het Nederlands. Ze beschrijft de executie van Jan Willem Vlastuin tijdens die gitzwarte nacht in Esperanto. Dit is een vrije vertaling daarvan: ‘Om 11:30 werden Co en ik plotseling wakker door geschreeuw op straat. We hoorden een schorre stem schreeuwen: "Schurk, ik zal je ophangen, verdomme!" Plotseling volgden drie schoten. Mijn hart bonsde, ik sprong uit bed. Nog een schot klonk zwak, en een kreet. Daarna stilte... 's Ochtends lag een kogel op mijn muur, ver van het raam, en er lag bloed op de straat...’

Jan Willem Vlastuin, kleermaker, communist én verzetsstrijder, heeft tijdens de Tweede Wereldoorlog twee keer kort gevangen gezeten in de kampen Amersfoort en Vught. Na afloop van Dolle Dinsdag 5 september 1944 denkt hij dat het veilig genoeg is om voor even zijn onderduikadres te verlaten en zijn vrouw en kinderen te bezoeken op Ravenstraatje 1. Een misvatting, want even verderop, in het Kringhuis van de NSB op de Zaadmarkt  97, beveelt NSB-burgemeester Tesebeld Jan Willem Vlastuin aan te houden en om te leggen. Hoewel deze via het zolderraam en de daken aan zijn achtervolgers weet te ontkomen, wordt hij even later opgepakt in de Vaaltstraat en door de SS’ers Anema en Komman doodgeschoten in de Bernhardsteeg.

Jan Willem Vlastuin is het zwijgen opgelegd omdat hij het opneemt tegen fascisten, nazi’s. Als verzetsstrijder helpt hij mensen onderduiken en verspreidt hij illegaal drukwerk. Hij komt op voor mensen die arm zijn en strijdt tegen onrecht, maar met de dood moet bekopen. Omdat hij bekend staat als een communist, volgens Tesebeld de ‘ gevaarlijkste man van Zutphen’, krijgt hij na de bevrijding in 1945 niet de erkenning die andere verzetsstrijders wel krijgen. Pas veel later vindt Jan Willem Vlastuin zijn laatste rustplaats op het Nationaal Ereveld Loenen.  liet zich ook niet de mond snoeren. Hij wilde en kon niet zwijgen, maar moest zijn strijd voor vrijheid, gelijkheid en broederschap met de dood bekopen. Was het dat waard? Ik hoop ook zo moedig te zijn als het er op aankomt.

Rob Vlastuin, 16 december 2025

Voor mijn opa Jan Willem Vlastuin

Ik ken je niet van stem of hand,

Alleen van stilte aan tafel.

Van een man die zachter klinkt

Dan hij bedoeld was.

Ze noemen je communist,

Alsof dat alles is wat je was.

Je hielp mensen in nood,

Soms iets kleins maar altijd wat je kon.

Ze zeggen dat je geloofde,

Dat mensen gelijk konden zijn.

Je verkondigde overal je standpunten,

Ook al werd de omgeving onveiliger.

Je werd neergeschoten om wat je uitdroeg,

Om wat je graag wilde veranderen.

De oorlog was eigenlijk al verloren,

Na “dolle dinsdag” was er geen houden aan.

Maar elke keer dat wij opstaan tegen onrecht,

Loop je even naast me mee.

Niet als held maar als mens,

Die geloofde dat de wereld anders kon.

Met het leggen van deze gedenksteen,

Willen wij laten weten

Dat je er bent geweest,

En dat het ertoe doet.

Uitgesproken op 15 april '26 door kleinzoon Frans Vlastuin