Hendrina Sanderse-Spanjar

  • Ruurlo,
    -Oorlog overleefd-
    ,
    Hendrina werd 76 jaar


 

Familie


 


 

Verhaal


 

Hendrina Spanjar heeft een bijzondere familiegeschiedenis. Ze groeide op in een Joods gezin in Ruurlo, trouwde met een niet-Joodse man en vestigde zich in Zutphen. Daar exploiteerde ze samen met haar echtgenoot een bioscoop. Tijdens de oorlog bleef ze met haar gezin in Zutphen. In 1953 emigreerde het gezin naar Canada.

De belangrijkste bron is het onderzoek van Jan Oonk, aangevuld met de familieherinneringen van haar dochter Johanna Hendrina Storch-Sanderse.

Hendrina Spanjar werd op 3 augustus 1907 geboren in Ruurlo. Zij was de oudste dochter van David Spanjar (1880–1943) en Betje Spanjar-Koppel (1882–1943). Haar vader was handelaar in pluimvee. Het gezin woonde in een markante witte dubbelwoning, het Vellershuus of Broekhuus, aan het begin van de Domineesteeg.

Hendrina had een jongere zus, Barendina Jacoba (roepnaam Diny), geboren op 26 mei 1912, en een broer, Israël, geboren op 18 december 1913.

Jeugd en verhuizing

Eind januari 1925 vertrok Hendrina uit Ruurlo naar Lochem. In december 1929 keerde zij terug naar het ouderlijk huis. Over haar werkzaamheden en verblijf in Lochem zijn in de geraadpleegde bronnen geen nadere bijzonderheden gevonden.

Huwelijk en leven in Zutphen

Op 11 oktober 1933 trouwde Hendrina in Zutphen met Johannes Leijn Frederik Sanderse (1910). Hij was niet van Joodse afkomst. Het huwelijk leidde aanvankelijk tot een breuk met haar familie. Haar ouders accepteerden de keuze van hun dochter niet en gedurende ongeveer drie jaar waren er geen contacten. Na de geboorte van hun eerste dochter in 1936 werden de familiebanden hersteld.

Hendrina en Johannes vestigden zich in Zutphen. Het echtpaar exploiteerde daar samen een bioscoop. Hendrina verkocht de kaartjes aan de kassa en haar man bediende de filmprojector. Welke bioscoop zij uitbaatten, is niet vastgesteld. In de familieherinnering wordt de huidige Hanzehof als mogelijke locatie genoemd, maar daarvoor is geen bevestiging gevonden.

Het gezin woonde aan de Dieserstraat, tegenover de Zutphense synagoge. Hendrina en Johannes kregen vier kinderen:

  • Maria Dina Lucia, geboren in 1936;
  • Johannes Hendrikus Frederik, geboren op 11 april 1939;
  • Johanna Hendrina, geboren op 12 juni 1944;
  • Henny, geboren in 1948.

Hun zoon Johannes overleed op 13 oktober 1943 in Zutphen, vier jaar oud.

Tijdens een bombardement op Zutphen viel de ster uit het gebrandschilderde raam van de synagoge tegenover hun woning op het wiegje van de pasgeboren Johanna Hendrina. Het kind lag op dat moment niet in de wieg.

De oorlogsjaren en haar familie

Hendrina's ouders, David en Betje Spanjar, werden in maart 1943 opgeroepen zich te melden. Op 29 maart vertrokken zij naar kamp Vught. Vervolgens werden zij via Westerbork naar Sobibor gedeporteerd. Beiden werden op 14 mei 1943 vermoord.

Haar broer Israël was al eerder slachtoffer geworden van de vervolging. Hij werd bij de razzia van 22 en 23 februari 1941 in Amsterdam opgepakt. Via Schoorl en Buchenwald werd hij naar Mauthausen overgebracht. Daar overleed hij op 12 juli 1941 als gevolg van honger en uitputting.

Hendrina's jongere zus Barendina Jacoba overleefde de oorlog door onder te duiken, onder meer in Twente en mogelijk ook in Zutphen.

Hendrina zelf overleefde de oorlog. In het familieonderzoek van Jan Oonk wordt haar huwelijk met Johannes Sanderse, die niet van Joodse afkomst was, in verband gebracht met het feit dat zij niet werd gedeporteerd.

Emigratie naar Canada

In 1953 emigreerde het gezin Sanderse naar Canada. De familie vestigde zich in Ontario.

Dochter Johanna Hendrina bezocht in 1999 samen met haar echtgenoot Heinz-Joachim Storch voor het eerst Ruurlo. Zij wilde meer te weten komen over de familiegeschiedenis van haar moeder en de plek waar haar grootouders hadden gewoond. In mei 2005 bezocht het echtpaar Ruurlo opnieuw.

Hendrina Sanderse-Spanjar overleed op 13 november 1983 in Sault Ste. Marie, Ontario, Canada.

Bronnen

  • Jan Oonk, 'Het lot van de Joodse inwoners van Ruurlo – David Spanjar en Betje Spanjar-Koppel', Onder d'n Kroezeboom, jaargang 32, nr. 1, januari 2016, p. 5–7.
  • Jan Oonk, David Spanjar en Betje Spanjar-Koppel, aanvullende versie, april 2018.
  • Stadsarchief Amsterdam, persoonsverhaal Israël Spanjar.
  • Familiegegevens en herinneringen van Johanna Hendrina Storch-Sanderse, opgenomen in het onderzoek van Jan Oonk.
  • Bevolkingsregisters Ruurlo en Zutphen.

Aanvullende bronnen

  1. Jan Oonk – David Spanjar en Betje Spanjar-Koppel (2018). Dit is de uitgebreidste bron. Het artikel bevat de familiegeschiedenis, de herinneringen van Hendrina's dochter en informatie over de bioscoop in Zutphen.
  2. Joods Monument – Gezin David Spanjar. Bevestigt de familieachtergrond en het lot van haar ouders en broer.
  3. Stadsarchief Amsterdam – Israël Spanjar. Bevestigt onafhankelijk dat Hendrina in Zutphen een bioscoop exploiteerde en dat haar broer Israël daar enige tijd werkte.

Nog openstaande punten

  • De exacte naam en locatie van de bioscoop zijn niet vastgesteld.
  • Over Hendrina's werkzaamheden vóór haar huwelijk is weinig bekend.
  • De precieze omstandigheden waaronder zij tijdens de bezetting buiten deportatie bleef, zijn niet gedocumenteerd.
  • Haar overlijden in Canada is in het familieonderzoek vermeld; een Canadese overlijdensakte zou de datum en plaats aanvullend kunnen bevestigen.


 

Foto's