Frederika Hoogstraal

Frederika Hoogstraal heeft – korte tijd – op Rozengracht 18 gewoond, waar ze hulp in de huishouding was. Ze is geboren op 27 april 1923 in Apeldoorn als jongste in een gezin met twee dochters (Wilhelmina, 14 nov 1919) en een zoon (Karel, 22 nov 1921).

Frederika is ingeschreven in het bevolkingsregister van Zutphen op 10 december 1940, komende vanuit Apeldoorn. Ze was hulp in de huishouding bij bakker David Levison en zijn vrouw Jansje Levison-Levi. David en Jansje zijn in 1927 getrouwd in Apeldoorn. Wellicht kenden zij de Apeldoornse familie Hoogstraal.

In 1941 was Frederika Hoogstraal lid van de Joodse zionistisch getinte jeugdvereniging Libie Bamizrach. De naam van de vereniging zegt: ‘mijn hart ligt in het oosten.’ 

De leden van Libie Bamizrach kwamen bijna wekelijks samen in het Volkshuis aan de Markt. Er werd gesproken over uiteenlopende onderwerpen, soms met een spreker van buitenaf, er werd gezongen en ze deden ‘hersensgymnastiek’ (quizzen).

De ledenlijst vermeldt als haar voornaam Fredy.

Joods Monument vermeldt dat ‘F. Hoogstraal’ haar Mulo-diploma heeft gehaald. Dat zou best Frederika geweest kunnen zijn.

Frederika heeft niet lang in Zutphen gewoond. Volgens de lijst van verhuizingen van Joden in het Regionaal Archief Zutphen is ze begin 1942 teruggegaan naar Apeldoorn. Dat is gebaseerd op een bericht gedateerd 26/2. Er staat geen nieuw adres bij.

Wat is haar adres in Apeldoorn? 

Haar vader Frederik (ook wel: Frits) Hoogstraal (1888-1943), een voormalige vertegenwoordiger en borstelmaker, werkte sinds 15 april 1942 als nachtwaker op Het Apeldoornsche Bosch, de omvangrijke Joods-psychiatrische inrichting. Daar woonden en werkten ongeveer 1.100 patiënten en personeelsleden. 

Frits Hoogstraal staat geregistreerd op Zwolscheweg 55 Apeldoorn. 

Als adres van Frederika staat op het administratiekaartje van Kamp Vught: Christiaan Geurtsweg 4, Apeldoorn. Een bijdrage op Joods Monument zegt dat ook haar zus Wilhelmina, verpleegster, hier verbleef en dat het adres de woning van hun oma was: Wilhelmina Hoogstraal-Frankforter (Winschoten 17 januari 1863-Westerbork 8 juli 1943).

Op hetzelfde adres in Apeldoorn situeert Joods Monument ook Siemon Hoogstraal, een van haar zoons. Hij maakte volgens JM deel uit van de algemene leiding jeugdzorg in het Apeldoornsche Bosch, waar hij op 1 juli 1942 in dienst was getreden.

Deze vier hebben zich op 9 april gemeld in Kamp Vught. Op 10 april verstreek de deadline dat Joden uit Gelderland zich daar moesten melden. 

Frederika is op 2 juli 1943 gedeporteerd naar Kamp Westerbork. Daar is ze op 3 juli ingeschreven, barak 58. Ze is op 6 juli gedeporteerd en drie dagen later in Sobibor omgebracht. Ook haar zus Wilhelmina is op 3 juli ingeschreven in Westerbork en een week na Frederika, op de 10-de, gedeporteerd. Zij zat in barak 67, een barak die indien nodig ook dienst deed als strafbarak. Hun oma is op 8 juli in Westerbork overleden. Haar zoon Siemon is op 18 mei 1943 naar Sobibor gedeporteerd.

Frederika’s vader is op 23 januari 1943 in Westerbork beland. Hij is op 9 februari 1943 gedeporteerd naar Auschwitz. Overlijdensdatum: 12 februari. Zijn vrouw Mathilda Gans is op dezelfde data vastgezet, gedeporteerd en vermoord.

Bronnen: Arolsen archieven online; RAZ 0425, inv nr 9; RAZ 0003 inv nr 2292; Joods Monument

Menno Tamminga, 2025