Eva Noach - Zilverberg

  • Arnhem,
    -Ondergedoken,Oorlog overleefd-
    ,
    Eva werd 78 jaar


 

Familie


 


 

Verhaal


 

De biografie richt zich op Eva zelf: haar jeugd en huwelijk, haar gezin met Bram Noach, de onderduik tijdens de bezetting en haar leven na de oorlog. De onderduikadressen worden voorzichtig beschreven: Groenesteeg en Douwesplaats zijn genoemd in de beschikbare reconstructie, maar de exacte huisnummers en de identiteit van de familie die hen opving zijn niet vastgesteld. Groenesteeg 28 geldt alleen als correspondentieadres, niet als bewezen onderduikadres.De geraadpleegde bronnen bevestigen haar geboorte in Arnhem op 16 augustus 1911, haar huwelijk met Abraham Salomon Noach op 16 oktober 1937 en haar overlijden in Zutphen op 5 oktober 1989. Het onderduikverhaal is vooral gebaseerd op de herinneringen van Sara Noach, zoals vastgelegd in Zutphense onderduikverhalen, en op de latere familiegeschiedenis van haar zoon Alexander.::

 


Eva Zilverberg werd op 16 augustus 1911 geboren in Arnhem. Zij was een dochter van Sander Zilverberg en Mina Cohen. Op 16 oktober 1937 trouwde zij in Arnhem met Abraham Salomon (Bram) Noach, die in Zutphen woonde en daar samen met zijn broer een handel in lompen en oude metalen dreef. Hun zoon Alexander, die Sander werd genoemd, werd op 26 oktober 1939 in Zutphen geboren.

Onderduik tijdens de bezetting

Tijdens de Duitse bezetting doken Eva en Bram onder in Arnhem. Na een razzia moesten zij hun onderduikadres verlaten. Volgens de herinneringen van Sara Noach, een nicht van Bram, liepen zij in 1942 naar Zutphen. Daar vonden zij onderdak bij de familie van Sara aan de Groenesteeg. Eva en Bram sliepen aanvankelijk op de zolder, onder de dakpannen.

Na het overlijden van Sara's grootmoeder verhuisde het gezin naar haar woning aan de Douwesplaats. Eva en Bram verbleven daar in de achterkamer. Onder een luik was een kelder waarin zij zich bij onraad konden verbergen. Wanneer een razzia dreigde, konden zij tijdelijk terecht bij Gerrit Meijering, die in de Groenesteeg woonde en bekendstond als Sampa.

Hun zoon Sander verbleef niet bij hen. Hij werd via Alie en Piet van Weert uit Haarlem op een afzonderlijk onderduikadres ondergebracht. Op 4 april 1943 kwam hij bij Jan Willem en Ina van den Abeele-Zalm in Voorburg terecht. Eva en Bram hielden per brief contact met het pleeggezin. In februari 1944 legden zij schriftelijk vast dat Sander daar moest blijven zolang de Duitse bezetting voortduurde of wanneer zij zelf de oorlog niet zouden overleven.

Na de oorlog

Eva en Bram overleefden de bezetting. Hun zoon Sander overleed op 6 januari 1945 in Voorburg. De pleegouders brachten hen op 27 mei 1945 per brief op de hoogte. Na de oorlog kregen Eva en Bram nog drie zoons: Eddie, Ronnie en Hans. Het contact met de families Van Weert en Van den Abeele bleef bestaan.

Eva overleed op 5 oktober 1989. Zij werd begraven op de Joodse begraafplaats in Zutphen. Op 16 augustus 2022 plaatste de familie een kleine gedenksteen bij haar graf, ter herinnering aan haar zoon Sander.

Bronnen

  1. Mendelson, Bart en Peter Kooij. Zutphense onderduikverhalen. Dat doe je gewoon 1940–1945. Werkgroep Geschiedenis Joods Zutphen, 2014, hoofdstuk ‘Noach bij Noach’, pp. 74–76. Bevat de herinneringen van Sara Noach aan het onderduikverblijf van Eva en Bram in Zutphen.
    https://www.stolpersteinezutphen.nl/sites/default/files/bestanden/Zutphense-onderduikverhalen-Dat-doe-je-gewoon-1940-1945-Bart-Mendelson-Peter-Kooij.pdf
  2. Noach, Nathalie. ‘Het onderduikverhaal van Alexander Noach – Hoe Sander uit Zutphen Keesje uit Voorburg werd’. Digitaal Joods Monument, 23 mei 2025. Met redactie van Ronnie Noach en Daniëlle Noach. Bevat familiegegevens en informatie over de onderduik, correspondentie en naoorlogse jaren.
    https://www.joodsmonument.nl/nl/page/1083598/het-onderduikverhaal-van-alexander-noach
  3. DutchJewry. Genealogische gegevens van de familie Noach. Vermeldt Eva's geboorte- en overlijdensdatum, haar ouders en haar huwelijk met Abraham Salomon Noach.
    https://www.dutchjewry.org/genealogy/noach/27.shtml
  4. Stolpersteine Zutphen. ‘Eva Noach - Zilverberg’, persoonsvermelding. Bevat geboorte- en overlijdensgegevens en familieverbanden.
    https://www.stolpersteinezutphen.nl/persoon/eva-noach-zilverberg
  5. Stolpersteine Zutphen. ‘Abraham Salomon Noach’, persoonsvermelding. Bevat gegevens over het huwelijk, de onderduik en het gezin.
    https://www.stolpersteinezutphen.nl/persoon/abraham-salomon-noach
  6. Stolpersteine Zutphen. ‘Alexander (Sander) Noach’, persoonsvermelding. Bevat gegevens over zijn geboorte, onderduik en gezin.
    https://www.stolpersteinezutphen.nl/persoon/alexander-noach

Onderzoeksnotities

  • De geboorte- en overlijdensgegevens van Eva en de namen van haar ouders zijn ontleend aan genealogische gegevens en de persoonsvermelding. De oorspronkelijke geboorte- en overlijdensakten zijn niet ingezien.
  • Het onderduikverhaal in Zutphen is gebaseerd op de herinneringen van Sara Noach, die in 2014 zijn gepubliceerd. De precieze huisnummers aan de Groenesteeg en Douwesplaats zijn niet vastgesteld.
  • De advertentie van De Stormlantaarn noemt Groenesteeg 28 als correspondentieadres wanneer er niemand aanwezig was. Dit is geen bewijs dat Eva daar ondergedoken zat.
  • De familiegeschiedenis vermeldt dat Eva's zus Anny in november 1942 werd opgepakt en in Auschwitz werd vermoord. Dit gegeven is hier niet verder uitgewerkt, omdat de identiteit en familiegeschiedenis van Anny buiten het onderwerp van deze biografie vallen.
  • De persoonsvermelding van Eva op het Digitaal Joods Monument is via de bronverwijzing op de persoonsvermelding van Stolpersteine Zutphen gevonden, maar kon bij raadpleging niet worden geopend. Een afzonderlijke persoonsvermelding op Oorlogsbronnen is niet vastgesteld.
  • DutchJewry vermeldt dat Eva in de jaren zestig actief deelnam aan programma's van de Zutphense culturele vereniging en verwijst daarvoor naar het Nieuw Israëlietisch Weekblad van 18 mei 1962, jaargang 93, nummer 37, p. 9. Het betreffende krantenartikel is niet ingezien; deze activiteit is daarom niet in de biografische tekst opgenomen.
    :::


 

Foto's