Esther Vomberg
Familie - Verhaal - Foto's - Verkaufsbuch - Bronnen
- Zutphen,
-Ondergedoken,Oorlog overleefd-
Montreal,
Esther werd 48 jaar
Familie
Verhaal
Esther Vomberg werd op 25 mei 1931 geboren in Zutphen. Zij was de jongste dochter van Emanuel Vomberg (1891–1966) en Elisabeth van Dijk (1890–1985). Het gezin woonde aan de Nieuwstad 44, waar haar vader een manufacturenzaak had. Esther had een oudere zus, Mietje, roepnaam Meta, en een broer, Jozef, roepnaam Joop.
Voor de oorlog was Esther bevriend met Betty Themans, die eveneens uit een Zutphens Joods gezin kwam.
In de zomer van 1942 nam dominee Frederik Johan Nijkamp Esther in huis. Hij woonde met zijn gezin in Vledderveen, in Groningen, waar hij als evangelist werkzaam was. De familie Nijkamp kende de Vombergs uit de tijd dat Esthers vader met zijn fiets manufacturen rondbracht in Eefde. Vanuit zijn christelijke overtuiging bood Nijkamp onderdak aan Joodse onderduikers. Ook zijn vrouw Tonia stond daarachter.
In Vledderveen werd Esther voorgesteld als een geëvacueerd meisje uit het westen. Zij gebruikte de schuilnaam Elly Verburg. In het gezin waren al vier kinderen. Esther sliep samen met dochter Ineke in een tweepersoonsbed. Omdat het hoofd van de plaatselijke christelijke school wist dat Esther Joods was, durfde hij haar niet tot de school toe te laten. Ze bleef daarom overdag bij het huis. Wel volgde ze de lessen die Martien Nijkamp, de zoon des huizes, kreeg ter voorbereiding op de HBS.
De familie Nijkamp was ook actief in het verzet. In de omgeving werd echter verraad gepleegd. In de nacht van 8 juni 1944 deed de Landwacht een huiszoeking en arresteerde Frederik Nijkamp. Ook Esther werd meegenomen. Voordat zij vertrokken, vroeg Nijkamp toestemming om met zijn gezin te bidden. Tijdens de daaropvolgende verwarring werd hij weggevoerd, maar Esther bleef achter.
Na het vertrek van de Landwacht bracht Nijkamps vrouw, Tonia, Esther naar een korenveld van boer Johannes. Zijn familie haalde haar daar op en verborg haar tijdelijk op de boerderij. Vervolgens werd Esther ondergebracht bij de familie Brandsma in Stadskanaal en later bij een gezin in Hoogezand. Na enkele maanden keerde zij terug naar het gezin Nijkamp. Daar moest zij, net als de andere onderduikers, binnenblijven.
Na de bevrijding werd het gezin Vomberg herenigd. Haar broer Joop, die na zijn gevangenschap in Westerbork op zoek ging naar Esther, vond haar terug in de omgeving van Stadskanaal. De woorden die bij deze hereniging horen, zijn: 'Ik ben er nog, ik ben er nog.' Haar ouders hadden de oorlog ondergedoken in Eefde overleefd. Haar zus Meta was ondergedoken in De Hoven in Zutphen.
Na de oorlog werkte Esther als vrijwilliger bij het Rode Kruis. Zij hielp bij het ophalen van mensen uit Duitsland en hun onderbrenging in Zutphen. Later emigreerde zij naar Canada. Daar trouwde zij met Norman Epelbaum. Esther Vomberg overleed op 6 augustus 1979 in Montreal.
Bronnen
- Bart Mendelson en Peter Kooij, Dat doe je gewoon. Zutphense onderduikverhalen 1940–1945, 2014, p. 28–30. Het verhaal van Esther Vomberg, gebaseerd op herinneringen van Martien Nijkamp. Beschrijft haar onderduik bij het gezin Nijkamp in Vledderveen, de huiszoeking van 8 juni 1944, haar verdere onderduikadressen en haar terugkeer.
Digitale uitgave - DutchJewry, genealogie Vomberg, familiegegevens van Emanuel Vomberg en Elisabeth van Dijk. Vermeldt Esthers geboorte, huwelijk met Norman Epelbaum en overlijden in Montreal.
Genealogie Vomberg - Westerbork Portretten, Susanne van Dijk. Aanvullende genealogische gegevens over Elisabeth van Dijk, Emanuel Vomberg en hun kinderen.
Susanne van Dijk
Bronkritische kanttekening: het onderduikverhaal is gebaseerd op de herinneringen van Martien Nijkamp, zoals opgetekend door Mendelson en Kooij. De exacte data waarop Esther tussen de verschillende onderduikadressen verhuisde, zijn niet vastgesteld. Het citaat 'Ik ben er nog, ik ben er nog' is opgenomen als onderdeel van het overgeleverde verhaal; de precieze spreker en omstandigheden moeten aan de hand van de oorspronkelijke passage worden gecontroleerd.
Foto's