Elske Weijel
Familie - Verhaal - Foto's - Verkaufsbuch - Bronnen
- Zutphen,
-Vermoord in kamp-
Auschwitz,
Elske werd 65 jaar
Familie
Verwant: Johanna Weijel, Levi (Louis) Weijel
Verhaal
Elske Weijel is een van de drie ongehuwde kinderen van slager Joseph Weijel die tot aan de oorlog op Barlheze 44 bleven wonen. Er is meer over haar te achterhalen dan alleen haar geboorte- en overlijdensgegevens: lokale historische publicaties beschrijven ook haar rol in de voortzetting van de slagerij. Haar persoonlijke levensverhaal is helaas nauwelijks gedocumenteerd.
Elske Weijel werd op 30 mei 1877 geboren in Zutphen. Zij was een dochter van Joseph Weijel (1840–1919) en Carolina Zilversmit (1847–1924). Haar vader was slager. Hij vestigde zich in 1890 met zijn gezin aan de Barlheze 44, waar hij een runderslagerij begon.
Elske groeide op in een groot gezin. Haar broers en zussen waren Jacob (1870), Bernhard (1872), Philip (1873), Mina (1875), Levi (1881), Maurits (1883), Abraham (1884), Joseph (1887), Johanna (1889) en Kaatje (1897). Daarnaast waren er kinderen die jong overleden of levenloos werden geboren. De familiegeschiedenis vermeldt in totaal veertien kinderen, al verschillen de geraadpleegde overzichten in de precieze opsomming.
De slagerij aan de Barlheze
De slagerij van Joseph Weijel was gevestigd aan de Barlheze 44, vlak bij de kruising met de Kreynckstraat. De familie maakte deel uit van het Joodse ondernemersmilieu in deze straat, waar meerdere slagerijen en veehandelsbedrijven gevestigd waren.
In 1898 werd voor de slagerij een groepsfoto gemaakt waarop de familie Weijel en enkele buurtbewoners te zien zijn. Volgens de bijbehorende beschrijving waren Elske en haar zussen en broers op dat moment aanwezig. Elske was toen 21 jaar oud. De personen op de foto zijn echter niet afzonderlijk geïdentificeerd; het is daarom niet met zekerheid vast te stellen wie van hen Elske is.
Na het overlijden van haar vader in 1919 werd de slagerij voortgezet door haar broer Levi, mogelijk samen met hun oudste broer Jacob. Elske bleef aan de Barlheze wonen en hielp volgens de lokale geschiedschrijving mee met de voortzetting van de zaak. Ook haar zussen Kaatje en Johanna woonden daar. Na het overlijden van hun moeder Carolina in 1924 bleef dit huishouden bestaan.
Het gezin aan de Barlheze 44
Elske bleef ongehuwd en woonde samen met haar broer Levi en haar zus Johanna op het ouderlijke adres. In april 1941 werden deze drie familieleden op Barlheze 44 geregistreerd. De slagerij was daarmee nog altijd verbonden aan de familie en aan het huis waar Elske was opgegroeid.
Over haar dagelijkse leven, persoonlijke contacten en werkzaamheden buiten de familiezaak zijn geen afzonderlijke gegevens gevonden. Ook zijn er geen persoonlijke herinneringen of brieven van Elske bekend in de geraadpleegde bronnen.
Razzia en deportatie
Op de avond van 17 november 1942 hielden de Duitse bezettingsautoriteiten een grote razzia in Zutphen. In totaal werden 76 Joodse inwoners uit hun woningen gehaald. Zij moesten de nacht doorbrengen in de derdeklaswachtkamer van het station. De volgende dag, 18 november, werden zij in kamp Westerbork geregistreerd.
Elske werd bij deze razzia samen met haar broer Levi en haar zus Johanna opgepakt. Alle drie werden zij op 24 november 1942 vanuit Westerbork naar Auschwitz gedeporteerd. Op 27 november 1942 werden zij daar vermoord. Elske was 65 jaar oud.
Met haar dood kwam een einde aan het leven van een vrouw die vrijwel haar hele leven in Zutphen had gewoond en deel had uitgemaakt van het familiebedrijf aan de Barlheze. Ook haar broer en zus, met wie zij het ouderlijk huis had gedeeld, werden op dezelfde dag vermoord.
Bronnen en verantwoording
De geboortegegevens zijn bevestigd aan de hand van de burgerlijke stand. De gegevens over haar familie, woonadres en de slagerij zijn gebaseerd op het Zutphense bevolkingsregister en lokale historische publicaties. De deportatie- en overlijdensgegevens worden bevestigd door meerdere Holocaustregistraties.
De groepsfoto uit 1898 toont de familie Weijel en buurtbewoners voor de slagerij, maar de afzonderlijke personen zijn niet geïdentificeerd. Er is geen afzonderlijke portretfoto van Elske gevonden.
Over Elske's persoonlijke leven is weinig bekend. De beschikbare bronnen maken vooral haar plaats binnen het gezin en de familieonderneming zichtbaar. Er zijn geen aanwijzingen gevonden voor een huwelijk of kinderen.
Geraadpleegde bronnen
- Geboorteakte Elske Weijel, 30 mei 1877, aktenummer 213, Gelders Archief, Burgerlijke Stand Zutphen, archief 0207, inventarisnummer 1709.04. Open Archieven – geboorteakte
- Bevolkingsregister Zutphen 1862–1890, archief 308, inventarisnummer 040, folio 11427. Open Archieven – gezinsregistratie Weijel
- Dick H. Eikelboom, Slagerijen in de Barlheze in de eerste helft van de 20ste eeuw. Publicatie over de slagerijen in de Barlheze
- De Zutphense Kehille in het bijzonder (2024), p. 131. Publicatie De Zutphense Kehille
- JewishGen, Yizkor Book Zutphen, p. 69. Namenlijst Joodse slachtoffers Zutphen
- Digitaal Joods Monument, persoonsregistratie Elske Weijel. Elske Weijel – Digitaal Joods Monument
- Stolpersteine Zutphen, persoons- en adresonderzoek Barlheze 44. Elske Weijel – Stolpersteine Zutphen
Een interessante aanvulling: de historische publicatie over de slagerijen beschrijft dat Elske na het overlijden van haar vader samen met Levi en haar zussen betrokken bleef bij de slagerij. Dat geeft haar biografie meer inhoud dan de gebruikelijke opsomming van geboorte, adres en deportatie. Tegelijkertijd weten we nog niet welke concrete werkzaamheden zij in de zaak uitvoerde.
Foto's