Elsa Themans - Jacobson
Familie - Verhaal - Foto's - Verkaufsbuch - Bronnen
- Den Haag,
-Ondergedoken,Oorlog overleefd-
Zutphen,
Elsa werd 55 jaar
Familie
Verhaal
De beschikbare gegevens geven een redelijk samenhangend beeld van Elsa Themans-Jacobson. Haar persoonskaart bevat informatie over haar opleiding en vaardigheden. De bevolkingsregistratie maakt haar woonplaatsen en de verhuizingen tijdens de oorlog zichtbaar. De herinneringen van haar dochter Betty geven daarnaast informatie over de onderduikperiode, al zijn Elsa's eigen verblijfplaatsen niet allemaal afzonderlijk gedocumenteerd.
Een bijzonder gegeven is dat Elsa eigenaar was van de woning aan de Rozenhoflaan 25. Deze woning werd in 1942 onder dwang verkocht. Het onderzoek van de Radboud Universiteit naar de onteigening van Joods vastgoed vermeldt haar expliciet als eigenaar. Radboud University
Elsa Jacobson werd op 8 mei 1905 geboren in Den Haag. Zij volgde de hbs en behaalde diploma's Engels, steno en typen.
In 1930 trouwde zij met Izak David Themans (1905), afkomstig uit Almelo. Het echtpaar vestigde zich in Warnsveld. Op 24 februari 1932 werd hun dochter Elisabeth Sara geboren. Zij werd Betty genoemd. In 1933 verhuisde het gezin naar de Rembrandtstraat 20 in Zutphen. Op 9 december 1935 werd hun zoon Maurits Jacques geboren. In 1937 verhuisde het gezin naar de Rozenhoflaan 25.
Haar man had in Zutphen een eigen onderneming in ijzerwaren en hang- en sluitwerk. Elsa was betrokken bij het huishouden en de opvoeding van de kinderen. Zij stond in de oorlog geregistreerd als gesperrt vanwege de functie van haar echtgenoot. Die functie hield verband met evacuatie en tewerkstelling in Duitsland.
De woning aan de Rozenhoflaan 25 was eigendom van Elsa. In 1942 werd het huis onder dwang verkocht. Het pand werd overgedragen aan Thomas Gerrit van Dorth. Het rechtsherstel vond in 1950 plaats.
Op 28 augustus 1942 keerde Izak met zijn gezinsleden terug naar de Brugstraat 12, waar ook zijn moeder Sara Themans-Levison en andere familieleden woonden. Op 27 januari 1943 verhuisde het gezin naar Amsterdam, naar de Retiefstraat 31-III. Over de precieze omstandigheden en verblijfplaatsen van Elsa in de daaropvolgende periode is weinig bekend. De beschikbare gegevens wijzen erop dat het gezin onderdook.
In de herinneringen van haar dochter Betty, opgenomen in Zutphense onderduikverhalen, komt Elsa's oorlogservaring gedeeltelijk aan bod. Toen het gezin uiteenviel, keerde Elsa terug naar Zutphen. Betty verbleef eerst bij een gereformeerd gezin in Amersfoort en kwam in september 1944 terug naar Zutphen. Zij verbleef toen met haar moeder en een oom bij de familie Philip aan de Buitensingel, de huidige Jan Vermeerstraat. Later doken Elsa en Betty opnieuw onder, aan de Sloetstraat. De herinneringen van Betty geven geen volledig overzicht van Elsa's eigen verblijfplaatsen tijdens de bezetting.
Op 12 oktober 1945 keerde het gezin terug naar Zutphen en ging opnieuw wonen aan de Rozenhoflaan 25. Op 27 januari 1956 verhuisde het gezin naar de Deventerweg 185. Vanaf 26 april 1960 woonde Elsa aan de Wilhelminalaan 16.
Elsa Themans-Jacobson overleed op 9 maart 1961 in Zutphen. Zij was 55 jaar oud.
Bronnen
- Stolpersteine Zutphen, persoonsbeschrijving Elsa Themans-Jacobson: geboorte, overlijden, woonadres en gedwongen verkoop van de woning. Persoonsbeschrijving Elsa Themans-Jacobson
- Wim van Meurs, Pieter Slaman en Marieke Oprel, Joodse burgers in Zutphen: onteigening en rechtsherstel (Radboud Universiteit, maart 2022), p. 64. Vermeldt Elsa Jacobson als eigenaar van Rozenhoflaan 25, de oorlogskoper en het jaar van rechtsherstel. Radboud University
- Stolpersteine Zutphen, persoonsbeschrijving Simon Levison: gezinssamenstelling, verhuizingen, opleiding en registratie als gesperrt. Gezins- en adresgegevens Themans
- Bart Mendelson en Peter Kooij, Zutphense onderduikverhalen. Dat doe je gewoon. 1940–1945 (2014), p. 11–12. Herinneringen van dochter Betty Bak-Themans.
- G.C. Hovingh, Overzicht van predikanten die Joden hielpen, versie VI (18 juli 2018), p. 382–383. Beschrijft de onderduik van Izak Themans in Hoorn; Elsa wordt genoemd als zijn echtgenote. WWII Netherlands Escape Lines
Onzekerheden: de precieze onderduikadressen van Elsa vóór september 1944 zijn niet vastgesteld. Ook is niet duidelijk hoe lang zij op elk van de genoemde adressen verbleef. De beschrijving maakt daarom onderscheid tussen de gegevens uit de bevolkingsregistratie en de herinneringen van haar dochter.
Foto's
Verkaufsbuch
Elsa Themans - Jacobson werd door de nazi's gedwongen te verkopen Rozenhoflaan 25.