Antje van Gelder-Noach

Joël van Gelder werd geboren op 15-03-1880 in de Hoven bij Zutphen. Zijn vader is Izak van Gelder, geboren 14-11-1843 in Zutphen, van beroep slager en veehandelaar. Zijn moeder is Roosje Denneboom, geboren 25-12-1843 te Staphorst. Izak en Roosje huwden op 20-12-1871 te Zutphen. Ze kregen vijf kinderen: Joël, Eva, Mina, Aleida en Carel. 

Het gezin woonde na de Hoven in de Dieserstraat en de Spiegelstraat. 

In 1896 ging Joël naar Enschede, maar een jaar later was hij weer terug in de Spiegelstraat bij zijn ouders. Van 20-09-1904 tot 24-08-1905 verbleef hij in Winterswijk. Opnieuw keerde hij terug naar de Spiegelstraat. Vader Izak is op 08-10-1914 in Zutphen overleden, moeder Roosje op 28-05-1923.

Joël van Gelder was veehandelaar. 

Antje Noach is geboren 10-08-1888 in Deventer. Haar vader is Abraham Salomon Noach, geboren 15-12-1852 in Goor, van beroep koopman. Hij is overleden te Zutphen, Barlheze 22-A op 25-02-1923. Haar moeder is Sophia Berg, geboren 19-02-1853 in Holten. Sophia is op 20-08-1932 vanuit Zutphen overgebracht naar de instelling Het Apeldoornsche Bosch en daar op 27-08-1932 overleden. 

Het gezin waar Antje uit kwam, telde dertien kinderen. Ze woonde tot haar huwelijk bij haar ouders aan de Barlheze nummer 22-A. 

Joël en Antje huwden in november 1909. Na hun huwelijk woonden ze in de Barlheze, eerst op nummer B 34, later op 91-A, de Raadhuissteeg en op de ’s-Gravenhof. Antje en Joël kregen vijf kinderen, de oudste drie – twee zoons en een dochter – stierven op jonge leeftijd. 

De twee jongste kinderen waren Sophia, geboren 07-12-1918, en Roosje, geboren 23-03-1920. Het gezin woonde toen op ’s-Gravenhof 20-A. In 1927, toen zoon Abraham overleed, woonde het gezin op Turfstraat 1-A. Daarna is het gezin verhuisd naar de Tadamasingel. Ergens tussen 1937 en 1939 zijn Joël, Antje en Roosje verhuisd naar Markt 31-A, dat later Groenmarkt 31-A is gaan heten.

Dochter Sophia is in 1937 gaan werken in het Joods psychiatrisch ziekenhuis Het Apeldoornsche Bosch. Ze was verpleegkundige. In 1941 is ze naar Amsterdam vertrokken. 

Veel gegevens over Sophia zijn terug te vinden op haar persoonskaart van het Stadsarchief Amsterdam en de persoonskaart uit het Arolsen archief over Kamp Westerbork. Ze had een Sperre, een tijdelijke vrijstelling van transport, wegens haar functie als verpleegster bij de medische afdeling van de Joodse Raad. Op haar archiefkaart staat dat ze verpleegstersdiploma B had. Ondanks de Sperre werd ze opgepakt en in mei 1943 weggevoerd naar Westerbork. Op 13-07-1943 werd ze op transport gesteld naar Sobibor. In vernietigingskamp Sobibor werd vrijwel iedereen meteen na aankomst vergast. Sophia niet. 

Opvallend op de kaart van Sophia is de vermelding dat er op 08-11-1943 een bericht uit Sobibor is gekomen. In een index van het NIOD staat ook dat zij een kaart heeft gestuurd, maar die is (nog) niet gevonden. Op 30-11-1943 werd Sophia in Sobibor vermoord. 

Persoonskaart Sophia van Gelder zie hieronder (Arolsen archief)

Dochter Roosje vertrok op 30-10-1939 vanuit haar ouderlijk huis Markt 31-A in Zutphen naar Amsterdam. Op 29-05-1940 keerde ze terug naar Groenmarkt 31-A, zoals het adres inmiddels heette. 

Vanaf 02-03-1942 is Roosje opnieuw in Amsterdam. Ze woont daar vervolgens op twee adressen. Haar beroep was hulp in de huishouding. Over het laatste adres waar Roosje werkte in Amsterdam is verdere informatie beschikbaar via de site Joods Amsterdam. Op 02-04-1942 ging zij als huishoudelijke hulp aan de slag bij makelaar Izaäk Löb aan de Tintorettostraat 37-I. Roosje heeft daar tot 25-07-1942 gewerkt. Daarna is ze opgepakt en overgebracht naar Kamp Westerbork. Op 31-07-1942 werd ze op transport gesteld naar Auschwitz, waar ze op 30-09-1942 is vermoord. 

Zie hieronder foto van Roosje van Gelder in 1937 in Zutphen. (Foto Monument)

De gegevens van Roosje zijn terug te vinden op de persoonskaart over Kamp Westerbork in het Arolsen archief en haar persoonskaart van het Stadsarchief in Amsterdam. Soms staan op de persoonskaarten uit het Arolsen archief op de achterzijde aantekeningen. Op de kaart van Roosje staat een mogelijkheid voor correspondentie: J. van Gelder, Groenmarkt 31-A in Zutphen. 

Niemand van het gezin van Joël en Antje van Gelder overleefde de Tweede Wereldoorlog. 

Vader Joël van Gelder en moeder Antje van Gelder-Noach zijn waarschijnlijk slachtoffer van de razzia in Zutphen op 17 november 1942. Op 18-11-1942 kwamen zij in Kamp Westerbork aan en op 24-11-1942 werden ze op transport gesteld naar Auschwitz. Beiden zijn daar op 27 november 1942 vermoord. Joël stierf op 62-jarige leeftijd, Antje werd 54 jaar.

                                                        Bronnen

Gelders Archief, 

Erfgoedcentrum Zutphen, 

Stadsarchief Amsterdam, 

site Oorlogsbronnen, 

site Joods Monument, 

site Arolsen Archief, 

site Delpher Historische Kranten, 

site Joods Amsterdam,

het NIOD te Amsterdam. 

 Wim Knaake, november 2025        

zie ook: toespraak Nathalie Noach bij de steenlegging, Groenmarkt 31 A