Adolph (Dolf) Winter

  • Arnhem,
    -Vermoord in kamp-
    Mauthausen,
    Adolph werd 25 jaar


 

Familie


 


 

Verhaal


 

Adolph Winter, roepnaam Dolf, werd op 6 februari 1916 geboren in Arnhem. Hij was een zoon van Levie Winter en Roosje van Duren. Zijn ouders kwamen uit Joodse slagersfamilies. Zijn vader werkte als darmenkoopman. Dolf had drie zussen: Frederica, Eva en Elisabeth.

Zijn moeder overleed in 1919. Na haar overlijden veranderde de gezinssituatie. Zijn vader hertrouwde in Düsseldorf met Else Vasen. Het gezin woonde enige tijd in Duitsland, waar ook een dochter, Henriette Klara, werd geboren. Het tweede huwelijk van zijn vader eindigde in 1926. Levie Winter keerde met zijn kinderen terug naar Nederland. Dolf en zijn zussen verbleven vervolgens bij familie in Rotterdam en Arnhem. Ook woonden zij enige tijd in Brussel.

Dolf volgde in Arnhem de ambachtsschool en koos voor de richting autotechniek. Na zijn opleiding vervulde hij zijn militaire dienstplicht. Hij werd gelegerd in Zutphen. In 1938 werd hij beroepsmilitair en later bevorderd tot sergeant.

In Zutphen leerde hij Ida Riethorst kennen. Zij trouwden op 31 juli 1940. In de huwelijksakte staat Adolph vermeld als sergeant. Ida was een dochter van tuinder Gerrit Riethorst en Aartje van Ginkel. Het echtpaar kreeg een zoon, Gerrit, die later met zijn moeder de oorlog overleefde.

Op 10 mei 1940, de eerste dag van de Duitse inval in Nederland, had Dolf volgens de familiegeschiedenis het commando over kazemat 145 bij de IJsselbrug in Zutphen. Vanuit deze kazemat werd geschoten op Duitse militairen die met rubberboten de IJssel overstaken. Volgens de familiegeschiedenis werd de kazemat pas uitgeschakeld nadat de Duitsers gevangengenomen Nederlandse militairen als menselijk schild hadden ingezet.

Dolf woonde met zijn gezin aan de Weg naar Voorst 144 in Zutphen, in De Hoven. In oktober 1941 werd hij tijdens een van de eerste razzia's in Zutphen opgepakt. Volgens zijn kleindochter Jolida Winter werd hij aangegeven door een politieagent die enkele huizen verderop woonde. Hij werd naar concentratiekamp Mauthausen in Oostenrijk gedeporteerd.

Adolph Winter overleed op 1 november 1941 in Mauthausen. Hij was 25 jaar oud. In de naoorlogse registratie werd zijn overlijden op 25 februari 1942 opgenomen in de burgerlijke stand van Zutphen. Volgens zijn kleindochter werd na de oorlog bekendgemaakt dat hij op de vlucht was neergeschoten. Zij vertelde in 2023 dat de familie later vernam dat hij in werkelijkheid was opgehangen. De precieze omstandigheden zijn in de geraadpleegde bronnen niet met een kampdocument bevestigd.

Zijn echtgenote Ida en zoon Gerrit overleefden de oorlog. Op 18 april 2023 werd bij de voormalige woning aan de Weg naar Voorst 144 een Stolperstein voor Dolf geplaatst. Bij die gelegenheid sprak zijn kleindochter Jolida Winter over haar grootvader en de familiegeschiedenis.

Bronnen

Onderzoeksnotities

  • Gezin en jeugd: de gegevens over het verblijf in Duitsland, Rotterdam, Arnhem en Brussel zijn afkomstig uit de biografische bijdrage op het Digitaal Joods Monument. De uitgebreidere beschrijving van de familiegeschiedenis is afkomstig van zijn kleindochter Jolida Winter. De bronnen verschillen in de manier waarop de kinderen uit het tweede huwelijk van Levie Winter worden ingedeeld. Henriette Klara wordt in het Digitaal Joods Monument als zus vermeld; de familiebiografie beschrijft haar als halfzus.
  • Huwelijk en gezin: de huwelijksakte van 31 juli 1940 bevestigt het huwelijk met Ida Riethorst en vermeldt Adolph als sergeant. Het bestaan van hun zoon Gerrit en diens overleving worden vermeld in het Digitaal Joods Monument en de familiegetuigenis. Een geboorteakte van Gerrit is in dit onderzoek niet afzonderlijk geraadpleegd.
  • Militaire dienst: de loopbaan als beroepsmilitair en zijn bevordering tot sergeant zijn beschreven door zijn kleindochter. De huwelijksakte bevestigt dat hij in juli 1940 sergeant was. Zijn rol bij kazemat 145 is in de geraadpleegde bronnen alleen teruggevonden in de familiebiografie bij het Mauthausen Memorial. Een afzonderlijk militair verslag is niet geraadpleegd.
  • Arrestatie: de arrestatie in oktober 1941 en de aangifte door een politieagent zijn afkomstig uit de familiegetuigenis van Jolida Winter. Een politie- of arrestatiedossier is niet gevonden.
  • Dood: 1 november 1941 wordt vermeld door het Mauthausen Memorial en het Digitaal Joods Monument. De overlijdensakte in Zutphen is volgens de biografische bijdrage op 25 februari 1942 opgemaakt. Het onderscheid tussen de datum van overlijden in Mauthausen en de latere registratie in Zutphen is gehandhaafd.
  • Doodsoorzaak: de mededeling dat Dolf volgens een naoorlogse bekendmaking op de vlucht was neergeschoten en de familieverklaring dat hij was opgehangen, zijn afkomstig uit de toespraak van zijn kleindochter, zoals weergegeven door Contact Zutphen. De precieze omstandigheden zijn niet met een individueel kampdocument vastgesteld.
  • Aanvullend onderzoek: relevant zijn de originele overlijdensakte van Zutphen, militaire personeelsgegevens en eventuele stukken over zijn arrestatie en transport naar Mauthausen. Ook de kampadministratie van Mauthausen en de naoorlogse verklaringen over zijn doodsoorzaak kunnen mogelijk meer duidelijkheid geven.


 

Foto's