Adolf Vomberg
Familie - Verhaal - Foto's - Verkaufsbuch - Bronnen
- Zutphen,
-Ondergedoken,Deportatie overleefd, Oorlog overleefd-
Amsterdam,
Adolf werd 72 jaar
Familie
Gehuwd met: Mietje Vomberg - Gazan
Kinderen: Mietje Vomberg, Salomon Vomberg
Verhaal
Adolf Vomberg werd op 2 december 1893 in Zutphen geboren als zoon van Nathan Vomberg (1859–1931) en Mietje Vromen (1859–1943). Hij groeide op in een groot Joods gezin van minstens tien kinderen, onder wie Louis (1888), Salomon (1889), Emanuel (1891), Paulina (1892), Susanna (1895), Gerson (1896) en Jacob (1901). Voor zijn geboortejaar wordt in één familie-overzicht 1894 opgevoerd, maar de meeste registraties vermelden 1893.
Manufacturier aan de Kuiperstraat
Rond 1917 trouwde Adolf met Mietje Gazan. Het echtpaar kreeg twee kinderen: dochter Mietje (Zutphen, 16 november 1918) en zoon Salomon (Zutphen, 15 april 1920). Adolf was manufacturier, koopman in textiel, en stond met zijn zaak ingeschreven aan de Kuiperstraat 30. Ook zijn broers stonden in de handel; broer Emanuel dreef eveneens een manufacturenzaak in Zutphen.
De oorlog treft de familie hard
De Jodenvervolging raakte de familie Vomberg vrijwel volledig. Broer Salomon, die met Johanna Plaut en vier kinderen aan de Groenmarkt 37 woonde, dook onder; de commissaris van politie van Zutphen verzocht in november 1942 openlijk zijn opsporing — de codetaal voor ondergedoken Joden. Salomon, zijn vrouw en dochter Bertha werden in 1942 in Auschwitz vermoord, de zoons Nathan, Meier en Juda Louis in 1944 in Midden-Europa. Broer Louis kwam in 1942 om, broer Gerson in 1943, broer Jacob in 1944 en zus Paulina in 1943. Moeder Mietje Vromen, inmiddels weduwe, werd in 1943 naar Auschwitz gedeporteerd en vermoord. Alleen Emanuel, Susanna, Sientje en Adolf zelf overleefden de oorlog.
Ontsnapping uit Westerbork
In oktober 1942 waren Adolf en zijn zoon Salomon in kamp Westerbork terechtgekomen. Op 27 oktober 1942 wisten vader en zoon uit het doorgangskamp te ontsnappen — een zeldzomme wending: van alle circa 140.000 Joden die Westerbork passeerden, wisten er naar schatting slechts enkele honderden te ontkomen, mede doordat op ontsnapping voor achterblijvers represailles dreigden en onderduikadressen schaars waren.
Vader en zoon vonden onderdak bij de boerenfamilie Hissink aan de Heeringstraat in Wilp-Achterhoek, een landelijke kern in de gemeente Voorst op zo'n tien kilometer van Zutphen. Daar bleven zij 900 dagen ondergedoken — van de herfst van 1942 tot de bevrijding. Hun schuilplaats lag daarmee uiteindelijk midden in een frontgebied: in de nacht van 11 op 12 april 1945 staken Canadese troepen bij Wilp de IJssel over (Operatie Cannonshot) en vonden rond het dorp zware gevechten plaats. Waar vrouw Mietje en dochter Mietje de oorlogsjaren doorbrachten, is uit de beschikbare bronnen niet vast te stellen; beiden overleefden de bezetting wel.
Na de oorlog
Adolf overleed op 23 maart 1966 en werd begraven op de Joodse begraafplaats Muiderberg. Zoon Salomon overleed in 1975 en werd eveneens in Muiderberg begraven. Dochter Mietje ("Miep") trouwde met Hendrik Jacob Roeterdink en emigreerde naar Canada, waar zij in 1995 in Montreal overleed.
Bronnen
Standaardbronnen:
- Joods Monument — Salomon Vomberg (ouders, broers en zussen, onderduikverhaal van Adolf en Salomon bij familie Hissink, overlijdens- en begraafplaatsgegevens, adres Groenmarkt 37); Gerson Vomberg; Jacob Vomberg; Adolf Vomberg als broer vermeld op de familiegagina's.
Aanvullende bronnen:
- Mei tot Mei, "391 ontsnappingen uit Westerbork" (online onderzoeksproject van Erik Schaap; brontype: naslagwerk) — ontsnappingsdatum 27-10-1942 en de levensdata van Adolf (2-12-1893/23-3-1966) en Salomon (15-4-1920/29-5-1975): meitotmei.nl.
- Erfgoedcentrum Zutphen, Adresboek Zutphen 1918 (brontype: adresboek) — "Vomberg A., manufacturier, Kuiperstraat 30": pagina 68.
- Open Archieven (brontype: archiefdataset burgerlijke stand) — geboorteakte Mietje Vomberg, Zutphen 16-11-1918, ouders Adolf Vomberg en Mietje Gazan.
- DutchJewry, genealogie Vomberg (brontype: particuliere genealogische publicatie, onder voorbehoud) — levensdata dochter Mietje/Miep, haar huwelijk met Hendrik Jacob Roeterdink en haar emigratie naar Canada: familieregister.
- Context: Wikipedia — onderduiken tijdens de Tweede Wereldoorlog en Dorpskerk Wilp (Operatie Cannonshot).
Nog te onderzoeken
- Hoe Adolf en Salomon in Westerbork terechtkwamen en hoe de ontsnapping van 27 oktober 1942 precies verliep (archief Herinneringscentrum Kamp Westerbork; Algemeen Politieblad).
- De voornamen en het exacte adres van de onderduikfamilie Hissink aan de Heeringstraat in Wilp-Achterhoek — onder meer via het kleinkind van het gastgezin dat het verhaal op het Joods Monument plaatste, en via het boekje "Kaddisj voor Joods Voorst" (Historische Vereniging Voorst, 2025).
- Het lot en de verblijfplaats van vrouw Mietje Gazan en dochter Mietje tijdens de bezetting, en Mieps emigratiejaar.
- Het woonadres van Adolf tijdens de bezetting (bevolkingsregister Zutphen, Erfgoedcentrum Zutphen).
- Mogelijke erkenning van de familie Hissink als Rechtvaardige onder de Volkeren (Yad Vashem) — benodigd: getuigenissen van nabestaanden Vomberg.
Foto's