De Byvanck, Stopsdijk 2, Almen

Onderduik in landhuis De Byvanck (Almen)

Aan de Stopsdijk in Almen stond tot 1956 het landhuis De Byvanck, bewoond door Antonie Elbert Nicolaas Hooykaas en zijn gezin. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden hier onderduikers opgevangen, onder wie ook Joodse onderduikers. Zij verbleven in een bijgebouw van het landhuis, de zogenoemde Konijnenstal.

Op dinsdag 20 oktober 1942 werden de onderduikers na verraad opgepakt. Die dag vond een razzia plaats, uitgevoerd door politiemensen van de Westenbergkazerne in Schalkhaar. De opgepakte personen werden naar deze kazerne overgebracht en daar vastgehouden. Op 22 oktober volgde transport naar het Huis van Bewaring in Arnhem, waar zij aan het begin van de avond werden geregistreerd als ‘passanten’.

Antonie Hooykaas werd korte tijd later doorgestuurd naar Kamp Amersfoort. Op 18 februari 1943 volgde transport naar Kamp Vught. Op 20 november van datzelfde jaar werd hij vrijgelaten. Hij overleefde de oorlog en overleed in 1956.

Zijn vrouw, Wilhelmina J.A. Hooykaas-Meihuizen, zijn zoon Christiaan Frederik Hooykaas en enkele andere opgepakte niet-Joodse onderduikers werden na enige tijd vrijgelaten.

De Joodse onderduikers werden op 28 oktober overgebracht naar Kamp Westerbork. Op 30 oktober volgde een straftransport naar Auschwitz, waar zij op 2 november 1942 aankwamen.

Het betreft:

• Dolly Hertz, geboren op 17 april 1925, vermoord op 2 november 1942 bij aankomst in Auschwitz;
• Hester Boutelje-Horn, geboren op 23 juni 1917, eveneens vermoord op 2 november 1942 in Auschwitz;
• Willem Boutelje, geboren op 8 maart 1919, overleden op 31 maart 1944 in Midden-Europa.

In de omgeving van Almen was bekend dat er onderduikers in De Byvanck verbleven, maar hun identiteit en lot waren lange tijd onduidelijk.

Wel was bekend dat Dolly Hertz in Almen ondergedoken zat, maar niet waar precies. Haar tweelingzus Polly Hertz zat elders in Nederland ondergedoken en overleefde de oorlog. Na haar overlijden in 2014 werd in haar nalatenschap een briefje gevonden dat Dolly vanuit het Huis van Bewaring in Arnhem had geschreven aan een vriendinnetje. Hieruit bleek dat Dolly in De Byvanck ondergedoken zat en dat de aanwezigen daar tijdens een razzia waren opgepakt. Tijdens het transport vanuit Westerbork wist Dolly een briefje uit de trein te gooien, waarin stond dat zij onderweg was naar Auschwitz. Dit briefje bereikte haar ouders na de oorlog.

Op basis van dit briefje startten twee onderzoekers een onderzoek, onder meer in het archief van de Historische Vereniging De Elf Marken in Gorssel. Daarbij werd gezocht naar de namen van de andere onderduikers en naar de gebeurtenissen rond de razzia van oktober 1942.

In verschillende archieven werd informatie gevonden, onder andere in het archief van Kamp Westerbork en in het boek De Zutphense Kehille in het bijzonder van Peter Kooij (Zutphen, 2021). Daarin wordt onder meer gebruikgemaakt van het verhaal van Linda Horn, dochter van Lex Horn, een broer van Hester Boutelje-Horn die de oorlog overleefde.

Ook het archief van het Huis van Bewaring in Arnhem leverde belangrijke informatie op. Daar bevindt zich een lijst van op 22 oktober 1942 binnengebrachte ‘passanten’. Op deze lijst staan de namen van de genoemde Joodse onderduikers, de familie Hooykaas en enkele andere opgepakte onderduikers.

Alleen van Dolly Hertz, Hester Boutelje-Horn, Willem Boutelje, de familie Hooykaas en een inwonende student kon met zekerheid worden vastgesteld dat zij op De Byvanck verbleven.

Via het boek van Peter Kooij werden nog vier namen gevonden van Joodse onderduikers die enige tijd op De Byvanck verbleven, maar tijdig naar een ander adres verhuisden en de oorlog overleefden:

• Leo (Louis Joseph Egide) Horn en Carolina Benjamins, ouders van Hester Horn;
• George Abraham Boutelje en Jansje Vromen, ouders van Willem Boutelje.

Leo Horn overleed in 1970 en Carolina Benjamins in 1977, beiden in Amsterdam. George Boutelje overleed in 1951 in Den Haag en Jansje Vromen in 1975 in Frankrijk. Hun dochter Sieny overleed op 30 september 1942 in Auschwitz.

Landhuis De Byvanck werd in 1956 door brand verwoest.

Bron: Hier is jouw tekst vloeiend herschreven, met behoud van alle feiten, namen en volgorde, zonder interpretaties of toevoegingen:

Onderduik in landhuis De Byvanck (Almen)

Aan de Stopsdijk in Almen stond tot 1956 het landhuis De Byvanck, bewoond door Antonie Elbert Nicolaas Hooykaas en zijn gezin. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden hier onderduikers opgevangen, onder wie ook Joodse onderduikers. Zij verbleven in een bijgebouw van het landhuis, de zogenoemde Konijnenstal.

Op dinsdag 20 oktober 1942 werden de onderduikers na verraad opgepakt. Die dag vond een razzia plaats, uitgevoerd door politiemensen van de Westenbergkazerne in Schalkhaar. De opgepakte personen werden naar deze kazerne overgebracht en daar vastgehouden. Op 22 oktober volgde transport naar het Huis van Bewaring in Arnhem, waar zij aan het begin van de avond werden geregistreerd als ‘passanten’.

Antonie Hooykaas werd korte tijd later doorgestuurd naar Kamp Amersfoort. Op 18 februari 1943 volgde transport naar Kamp Vught. Op 20 november van datzelfde jaar werd hij vrijgelaten. Hij overleefde de oorlog en overleed in 1956.

Zijn vrouw, Wilhelmina J.A. Hooykaas-Meihuizen, zijn zoon Christiaan Frederik Hooykaas en enkele andere opgepakte niet-Joodse onderduikers werden na enige tijd vrijgelaten.

De Joodse onderduikers werden op 28 oktober overgebracht naar Kamp Westerbork. Op 30 oktober volgde een straftransport naar Auschwitz, waar zij op 2 november 1942 aankwamen.

Het betreft:

• Dolly Hertz, geboren op 17 april 1925, vermoord op 2 november 1942 bij aankomst in Auschwitz;
• Hester Boutelje-Horn, geboren op 23 juni 1917, eveneens vermoord op 2 november 1942 in Auschwitz;
• Willem Boutelje, geboren op 8 maart 1919, overleden op 31 maart 1944 in Midden-Europa.

In de omgeving van Almen was bekend dat er onderduikers in De Byvanck verbleven, maar hun identiteit en lot waren lange tijd onduidelijk.

Wel was bekend dat Dolly Hertz in Almen ondergedoken zat, maar niet waar precies. Haar tweelingzus Polly Hertz zat elders in Nederland ondergedoken en overleefde de oorlog. Na haar overlijden in 2014 werd in haar nalatenschap een briefje gevonden dat Dolly vanuit het Huis van Bewaring in Arnhem had geschreven aan een vriendinnetje. Hieruit bleek dat Dolly in De Byvanck ondergedoken zat en dat de aanwezigen daar tijdens een razzia waren opgepakt. Tijdens het transport vanuit Westerbork wist Dolly een briefje uit de trein te gooien, waarin stond dat zij onderweg was naar Auschwitz. Dit briefje bereikte haar ouders na de oorlog.

Op basis van dit briefje startten twee onderzoekers een onderzoek, onder meer in het archief van de Historische Vereniging De Elf Marken in Gorssel. Daarbij werd gezocht naar de namen van de andere onderduikers en naar de gebeurtenissen rond de razzia van oktober 1942.

In verschillende archieven werd informatie gevonden, onder andere in het archief van Kamp Westerbork en in het boek De Zutphense Kehille in het bijzonder van Peter Kooij (Zutphen, 2021). Daarin wordt onder meer gebruikgemaakt van het verhaal van Linda Horn, dochter van Lex Horn, een broer van Hester Boutelje-Horn die de oorlog overleefde.

Ook het archief van het Huis van Bewaring in Arnhem leverde belangrijke informatie op. Daar bevindt zich een lijst van op 22 oktober 1942 binnengebrachte ‘passanten’. Op deze lijst staan de namen van de genoemde Joodse onderduikers, de familie Hooykaas en enkele andere opgepakte onderduikers.

Alleen van Dolly Hertz, Hester Boutelje-Horn, Willem Boutelje, de familie Hooykaas en een inwonende student kon met zekerheid worden vastgesteld dat zij op De Byvanck verbleven.

Via het boek van Peter Kooij werden nog vier namen gevonden van Joodse onderduikers die enige tijd op De Byvanck verbleven, maar tijdig naar een ander adres verhuisden en de oorlog overleefden:

• Leo (Louis Joseph Egide) Horn en Carolina Benjamins, ouders van Hester Horn;
• George Abraham Boutelje en Jansje Vromen, ouders van Willem Boutelje.

Leo Horn overleed in 1970 en Carolina Benjamins in 1977, beiden in Amsterdam. George Boutelje overleed in 1951 in Den Haag en Jansje Vromen in 1975 in Frankrijk. Hun dochter Sieny overleed op 30 september 1942 in Auschwitz.

Landhuis De Byvanck werd in 1956 door brand verwoest.

Bron: https://erfgoedlochem.nl/verhaal/dolly-hertz-willem-boutelje-en-hester-…