Vordenseweg 12

Weggevoerd van Vordenseweg 12:
Sophie Mainzer-Zilverberg ☉ Enschede, 13 September 1853 † Sobibor, 5 March 1943
Anna Regula Meier ☉ Haagen, 1 January 1857 † Warnsveld, 20 March 1945
Grietje de Groot-Akker ☉ Hoogeveen, 17 September 1858 † Sobibor, 23 April 1943
Anna Willemina Elisabeth Bout-Emmelot ☉ Amsterdam, 1 January 1859 † Warnsveld, 9 October 1944
Jansje Oldendorp-Dekker ☉ Almelo, 1 January 1859 † Warnsveld, 28 January 1945
Elizabeth Helena Blom ☉ Tiel, 23 January 1859 † Warnsveld, 5 January 1945
Herman Johannes Weijenbergh ☉ Haarlem, 1 January 1860 † Warnsveld, 30 March 1945
Elisabeth Bekreus ☉ Amsterdam, 1 January 1860 † Warnsveld, 28 January 1945
Johannes Sluiters ☉ Amsterdam, 1 January 1860 † Warnsveld, 17 November 1944
Cornelia van de Brug ☉ Lienden, 1 January 1860 † Warnsveld, 11 October 1944
Anna Wilhelmina Elisabeth Bont-Emmelot ☉ Amsterdam, 1 January 1860 † Warnsveld, 9 November 1944
Suzanna van Dijk-Cohen ☉ Rheden, 28 October 1860 † Auschwitz, 25 January 1943
Alberta Maria de Graaf-Jansen ☉ Epe, 11 December 1860 † Warnsveld, 6 November 1944
Antje de Vries-Weerman ☉ Weststellingwerf, 1 January 1861 † Warnsveld, 18 October 1945
Jan Bosma ☉ Opsterland, 1 January 1861 † Warnsveld, 4 March 1945
Annegien Ekkelkamp ☉ Meppel, 10 March 1861 † Warnsveld, 6 December 1944
Derk Willem Onstein ☉ Steenderen, 27 September 1861 † Warnsveld, 31 January 1945
Menno de Jager Meezenbroek ☉ Veendam, 1 January 1862 † Warnsveld, 23 October 1944
Aafke Bolleman ☉ Smallingerland, 2 June 1862 † Warnsveld, 2 March 1945
Hendrikus Stephanus Wolters ☉ Bemmel, 1 January 1863 † Warnsveld, 2 April 1945
Aleida Aarnink-Hijink ☉ Winterswijk, 17 June 1863 † Warnsveld, 4 December 1944
Catharina Hazes-Groot ☉ Harenkarspel, 1 January 1864 † Warnsveld, 12 February 1945
Antje Pieters Vrijburg ☉ Tietjerksteradeel, 1 January 1864 † Warnsveld, 5 February 1945
Albert Kirstein ☉ Onbekend, 1 January 1864 † Warnsveld, 14 January 1945
Gijsbertha Theodora de Haan ☉ IJsselstein, 3 March 1864 † Warnsveld, 27 November 1944
Anton Wijs ☉ Graft, 1 January 1865 † Warnsveld, 5 April 1945
Johannes Bos ☉ Steenwijkerwold, 1 January 1865 † Warnsveld, 14 October 1944
Hendrikus Scholten ☉ Eibergen, 25 September 1865 † Warnsveld, 25 December 1944
Johannes Franciscus Wilhelmus Snellars ☉ Den Haag, 1 January 1866 † Warnsveld, 19 November 1944
Annechien Adina Soeting ☉ Groningen, 1 January 1866 † Warnsveld, 5 February 1945
Trijntje Pel ☉ Idaarderadeel (Boomsterham), 1 January 1866 † Warnsveld, 26 December 1944
Gerardus Hermanus Hengeveld ☉ Dinxperlo (Aalten), 1 January 1866 † Warnsveld, 25 November 1944
Samuel Abraham Markus ☉ Dokkum, 14 December 1866 † Sobibor, 6 April 1943
Gerritjen Smeitink ☉ Zelhem, 1 January 1867 † Warnsveld, 18 January 1945
Margaretha Elisabeth Coerengel ☉ Medemblik, 1 January 1867 † Warnsveld, 6 April 1945
Johanna Catharina Elisabeth Schut-Becker ☉ Norg, 1 January 1867 † Warnsveld, 6 March 1945
Everdina de Nijs-Verhagen ☉ Woubrugge, 1 January 1868 † Warnsveld, 27 January 1945
Adrianus ter Harmsel ☉ Holten, 1 January 1868 † Warnsveld, 15 January 1945
Franciscus Theodorus Leendert Gerrit Meijer ☉ Rotterdam, 1 January 1868 † Warnsveld, 21 February 1945
Hendrika Johanna van de Grampel ☉ Angerlo (Zevenaar), 1 January 1869 † Warnsveld, 2 March 1945
Jacob Hendrik Koen ☉ Den Haag, 1 January 1869 † Warnsveld, 26 January 1945
Sijmen Bottema ☉ Haskerland, 1 January 1869 † Warnsveld, 1 January 1945
Hendrika Johanna Willemsen ☉ Zevenaar, 1 January 1870 † Warnsveld, 15 January 1945
Pieter Henrik Elzing ☉ Utrecht, 1 January 1870 † Warnsveld, 7 October 1944
Amalia de Levie-Leffmann ☉ Mühlheim, 22 April 1870 † Sobibor, 16 April 1943
Agien Stel-Stijkel ☉ Scheemda, 25 October 1870 † Warnsveld, 1 January 1945
Johannes Hommerson ☉ Ewijk, 1 January 1871 † Warnsveld, 15 December 1944
Gerarda Hek-van der Steen ☉ Den Haag, 1 January 1872 † Warnsveld, 21 November 1944
Pieter Gerardus de Jong ☉ Den Haag, 1 January 1872 † Warnsveld, 18 November 1944
Cornelis Varkevisser ☉ Den Haag, 1 January 1872 † Warnsveld, 8 November 1944
Fennigje Ebbeling ☉ Steenwijk, 1 January 1873 † Warnsveld, 28 November 1944
Boukje Vorenhout ☉ Haantje (Dr), 1 January 1873 † Warnsveld, 4 April 1945
Catharina Hulhoff Pol ☉ Hengelo (O), 1 January 1873 † Warnsveld, 10 October 1944
Gerrit Hendrik Slotboom ☉ Winterswijk, 1 January 1873 † Warnsveld, 28 February 1945
Elbertus Hogeboom ☉ Aschendorp (Heerde), 1 January 1873 † Warnsveld, 28 February 1945
Cornelis Besaris ☉ Brummen, 1 January 1873 † Warnsveld, 17 January 1945
Derk Jan van Dijk ☉ Rheden, 1 January 1873 † Warnsveld, 30 October 1944
Louise Christina Egbertina baronesse van Roijaards-Haersolte van den Doorn ☉ Den Haag, 16 October 1873 † Warnsveld, 30 November 1944
Berendina Nakken ☉ Hummelo en Keppel, 1 January 1875 † Warnsveld, 23 March 1945
Gerrit Jan Schuring ☉ Veendam, 1 January 1875 † Warnsveld, 13 March 1945
Johanna Sara Hartsuijker ☉ Amsterdam, 1 January 1875 † Warnsveld, 21 December 1944
Anna Wijnanda Solkes ☉ Nieuwendam, 1 January 1875 † Warnsveld, 19 March 1945
Gerrit Jan Brom ☉ Nijkerk, 1 January 1875 † Warnsveld, 5 April 1945
Francois Andries van Welie ☉ Heteren (Overbetuwe), 1 January 1876 † Warnsveld, 17 January 1945
Frederik Wilhelm Ketz ☉ Zelhem, 1 January 1876 † Warnsveld, 18 December 1944
Willem Dekker ☉ Ermelo, 1 January 1877 † Warnsveld, 5 April 1945
Catharina van Ommeren ☉ Haarlem, 1 January 1878 † Warnsveld, 4 April 1945
Hermannus Hondelink ☉ Neede, 1 January 1878 † Warnsveld, 15 November 1944
Roelof Molog ☉ Hoogezand, 1 January 1879 † Warnsveld, 29 January 1945
Klaartje Weijel ☉ Zutphen, 26 December 1879 † Sobibor, 16 April 1943
Anna Catharina Petronella Oostenrijk ☉ Amsterdam, 1 January 1880 † Warnsveld, 15 November 1944
Anna Catharina Petronella Oostenrijk ☉ Amsterdam, 1 January 1880 † Warnsveld, 15 November 1944
Elisabeth Wilhelmina Kuilenburg-Derksen ☉ Elst, 1 January 1880 † Warnsveld, 5 April 1945
Emma Gelderman ☉ Oldenzaal, 1 January 1880 † Warnsveld, 23 October 1944
Marianna Velmans-Cohen ☉ Amsterdam, 22 December 1880 † Sobibor, 16 April 1943
Everdina Hermina van Til ☉ Doesburg, 1 January 1881 † Warnsveld, 26 October 1944
Berend Gerhardus Eggink ☉ Broek (Voorst), 1 January 1881 † Warnsveld, 21 November 1944
Johan Teerlink ☉ Vlaanderen, 1 January 1882 † Warnsveld, 7 April 1945
Theodorus Willemsen ☉ Gendt (Lingewaard), 1 January 1882 † Warnsveld, 2 November 1944
Dirk Koeleman ☉ Enkhuizen, 22 August 1882 † Warnsveld, 3 November 1944
Willem Elisa Castelein ☉ Amsterdam, 1 January 1884 † Warnsveld, 1 March 1945
Klaas Wiegman ☉ Wiezingen, 1 January 1884 † Warnsveld, 31 March 1945
Willem Adrianus van Hemert ☉ Dordrecht, 1 January 1885 † Warnsveld, 8 February 1945
Wobbechiena Albertha van Timmeren ☉ Hoogezand, 1 January 1885 † Warnsveld, 2 January 1945
Willemijna Woets ☉ Klundert, 1 January 1885 † Warnsveld, 16 November 1944
Johanna Hendrika Bonhuijs ☉ Aalten, 1 January 1885 † Warnsveld, 5 April 1945
Cornelis Visser ☉ Sliedrecht, 1 May 1886 † Warnsveld, 1 November 1944
Gerrit Jan Stemerdink ☉ Winterswijk, 1 January 1887 † Warnsveld, 2 December 1944
Bartold van de Zweerde ☉ Staphorst, 1 January 1887 † Warnsveld, 25 March 1945
Teunis Minnen ☉ Arnhem, 1 January 1887 † Warnsveld, 7 March 1945
Wilhelmus Hendrikus Lieve ☉ Arnhem, 1 January 1888 † Warnsveld, 3 February 1945
Jan Zuiderhoek ☉ Amsterdam, 1 January 1888 † Warnsveld, 20 March 1945
Maritje Zoutendijk ☉ Amsterdam, 1 January 1888 † Warnsveld, 8 January 1945
Zwaantje Seubring ☉ Echten (Ruinen), 3 January 1888 † Warnsveld, 13 October 1944
Petronella Maria Elisabeth Jacobsen ☉ Arnhem, 15 July 1888 † Warnsveld, 14 October 1944
Maarten ten Broek ☉ Brummen, 1 January 1889 † Warnsveld, 7 April 1945
Willem van Oosterum ☉ Groenlo, 1 January 1889 † Warnsveld, 10 March 1945
Willem Jacobus van der Spek ☉ Den Haag, 1 January 1889 † Warnsveld, 13 March 1945
Charlotte Grünebaum ☉ Amsterdam, 14 December 1889 † Sobibor, 16 April 1943
Jannetje Couwenhoven ☉ Beemster, 1 January 1890 † Warnsveld, 29 March 1945
Rudolf Schneider ☉ Brel, 1 January 1891 † Warnsveld, 6 March 1945
Gerardus Johannes Siebenheller ☉ Valburg (Overbetuwe), 1 January 1891 † Warnsveld, 18 November 1944
Hendrik Derk Hovinga ☉ Midwolda, 1 January 1891 † Warnsveld, 3 October 1944
Wilhelmina Hendriks ☉ Amersfoort, 1 January 1892 † Warnsveld, 18 March 1945
Johanna van der Kaaij ☉ Utrecht, 1 January 1892 † Warnsveld, 4 April 1945
Hendrik Ringelberg ☉ Elkerzee, 1 January 1892 † Warnsveld, 3 February 1945
Pieter Boon ☉ Oudeschild (Texel), 2 January 1892 † Warnsveld, 7 April 1945
Rachel Anna Cohn-Mendes da Costa ☉ Amsterdam, 30 March 1892 † Sobibor, 16 April 1943
Reindert Groendijk ☉ Amsterdam, 1 January 1893 † Warnsveld, 28 March 1945
Maria Hendrika Otterspoor ☉ Amsterdam, 18 April 1893 † Warnsveld, 20 November 1944
Joseph van der Vet ☉ Den Haag, 1 January 1894 † Warnsveld, 20 March 1945
Johannes Alexander Gabriel Jannes ☉ Dordrecht, 1 January 1894 † Warnsveld, 30 March 1945
Eva Cohen ☉ Amsterdam, 2 June 1894 † Sobibor, 16 April 1943
Dr. Ludwig Alexander ☉ Keulen, 10 September 1894 † Sobibor, 16 April 1943
Willem Zwartveld ☉ Zwartewaal (Brielle), 1 January 1895 † Warnsveld, 29 November 1944
Gerrit van Diermen ☉ Wijk aan Zee, 19 March 1895 † Warnsveld, 4 April 1945
Justus Heinrich Gottfried Theodor Waldthausen ☉ Amsterdam , 1 January 1896 † Warnsveld, 4 April 1945
Hermanus Konijnenberg ☉ Epe, 1 January 1897 † Warnsveld, 18 November 1944
Jacoba Johanna Peper ☉ Nijmegen, 1 January 1897 † Warnsveld, 1 December 1944
Jacob Schiphorst ☉ Ruinerworld, 1 January 1898 † Warnsveld, 5 April 1945
Ernst Friedrich Wilhelm van Leeuwen ☉ essen, 1 January 1898 † Warnsveld, 10 March 1945
Alberdina Vriesema ☉ Hoogezand, 1 January 1898 † Warnsveld, 8 February 1945
Johannes van Hoeve ☉ Noordgouwe (Schouwen-Duivenland), 1 January 1899 † Warnsveld, 25 October 1944
Jacob Hildesheim ☉ Arnhem, 1 January 1900 † Warnsveld, 25 January 1945
Salomon Polak ☉ Zutphen, 21 March 1900 † Sobibor, 16 April 1943
Pieter de Vrijer ☉ Rotterdam , 1 January 1901 † Warnsveld, 4 April 1945
Gerrit Bakker ☉ Franeker, 1 January 1901 † Warnsveld, 28 November 1944
Bernardus Egbertus Eduard Habers ☉ Bocholt , 1 January 1901 † Warnsveld, 26 November 1944
Ferdinand Wilhelm Jansen ☉ Amsterdam, 1 January 1901 † Warnsveld, 26 March 1945
Gerrit Jan Beskers ☉ Winterswijk, 1 January 1901 † Warnsveld, 17 December 1944
Martha van der Zee-de Vries ☉ Opsterland, 1 January 1902 † Warnsveld, 31 October 1944
Johan Hendrik de Groot ☉ Zutphen, 1 January 1902 † Warnsveld, 4 February 1945
Henriëtte Bos ☉ Zutphen, 20 December 1902 † Sobibor, 16 April 1943
Barend Jan Koning ☉ Schiedam, 1 January 1903 † Warnsveld, 4 April 1945
Hendrik Hauselaar ☉ Den Haag, 1 January 1903 † Warnsveld, 2 March 1945
Hendrik Nijholt ☉ Renkum, 1 January 1903 † Warnsveld, 8 January 1945
Gerrit Willem Tonhof ☉ Rheden, 1 January 1904 † Warnsveld, 3 April 1945
Arie Floris Könemann ☉ Schiedam, 1 January 1904 † Warnsveld, 24 March 1945
Gerrit Willem Fonhof ☉ Rheden, 1 January 1904 † Warnsveld, 3 April 1945
Anna Josina de Waal ☉ Werkendam, 1 January 1905 † Warnsveld, 1 January 1945
Rense Karl Joldersma ☉ Essen, 1 January 1905 † Warnsveld, 4 April 1945
Jan Borghstijn ☉ Doetinchem, 8 June 1905 † Warnsveld, 29 March 1945
Francois Hoogendoorn ☉ Amsterdam, 1 January 1906 † Zutphen, 28 September 1944
Frederika Elizabeth Febbens ☉ Bedum, 1 January 1906 † Warnsveld, 4 March 1945
Frederika Elisabeth Tebbens ☉ Bedum, 1 January 1906 † Warnsveld, 3 March 1945
Hendrik Kip ☉ Zutphen, 1 January 1907 † Warnsveld, 27 November 1944
Marieanne van Kleef-Peijs ☉ Castricum, 1 January 1908 † Warnsveld, 22 March 1945
Jan Cornelis Vermeulen ☉ Gorinchem, 1 January 1909 † Warnsveld, 9 March 1945
Geert Kunst ☉ Groningen, 1 January 1910 † Warnsveld, 8 March 1945
Sara Lopes Dias ☉ Amsterdam, 23 December 1911 † Sobibor, 16 April 1943
Hendrikus Johannes Ibelings ☉ Den Haag, 1 January 1912 † Warnsveld, 24 March 1945
Johannes Theodorus Pieneman ☉ Den Haag, 1 January 1914 † Warnsveld, 10 February 1945
Hendrik Sloot ☉ Eibergen, 1 January 1914 † Warnsveld, 22 March 1945
Hendrik Jan Spijker ☉ Winterswijk, 12 February 1922 † Warnsveld, 24 November 1944
Gerda Krijgsman ☉ Utrecht, 1 January 1923 † Warnsveld, 18 February 1945
Cent Hendrik van Krieken ☉ Den Haag, 1 January 1924 † Warnsveld, 26 March 1945
Gerritje Hagens ☉ Voorn, 1 January 1924 † Warnsveld, 7 December 1944
Anna van Laar ☉ Doetinchem, 1 January 1924 † Warnsveld, 11 February 1945
Salomon David Leuw ☉ Amsterdam, 9 July 1936 † Auschwitz, 6 October 1944

Het Groot Graffel

In 1899 werd het landgoed Het Groot Graffel in Warnsveld aangekocht. Het doel was het stichten van een buitengesticht voor krankzinnigenverpleging. Het terrein, met een woonhuis en een boerderij, is op dat moment 28 hectare groot.

Op 1 juli 1901 worden de eerste patiënten opgenomen. Het aantal patiënten stijgt al snel uit tot boven de 175 en het aantal verzoeken tot plaatsing blijft groeien.

Tot 1969 verandert er binnen Het Groot Graffel niet heel veel. Patiënten verblijven op grote slaapzalen en hebben nauwelijks privacy. De groep binnen Het Groot Graffel was een willekeurige verzameling mensen met psychische stoornissen en geestelijke handicaps.

In 1998 krijgt Het Groot Graffel een nieuwe naam: (Psychiatrisch) Spectrum Gelderland-Oost.



In 2002 fuseert het Spectrum Gelderland-Oost met RIAGG Oost-Gelderland, RIBW Oost-Gelderland, de PAAZ'en van streekziekenhuizen Winterswijk, Doetinchem en Zutphen en de psychiatrische polikliniek van het streekziekenhuis in Zevenaar, tot GGNet.

Bron: GGNET

 _________________________________________________________________

Zoektocht naar de identiteit van 2 joodse patiënten uit Groot Graffel

Op donderdag 8 april 1943 schreef psychiater en neuroloog Marius ten Raa:

"Mej. S. van Weezel en mevr. M. Velmans-Cohen zijn heden overgebracht naar een Joodsche Ziekeninrichting in Zutphen en afgeschreven uit het register van Oude en Nieuwe Gasthuis".

Volgens het archief van het Psychiatrisch Spectrum Gelderland Oost zijn, 9 Joodse patiënten op last van de bezettende macht op 8 april 1943 uit het Groot Graffel weggehaald en overgebracht naar het Israëlitisch noodziekenhuis te Zutphen (bij de Synagoge), waar ze de volgende dag werden weggevoerd naar Westerbork en nadien niet zijn teruggekeerd.

Van enkelen is bekend dat zij reeds op 16 april 1943 te Sobibor zijn omgebracht.

- M(arianna) Velmans-Cohen is inderdaad 9 april in kamp Westerbork aangekomen, 13 april op transport gegaan en 16 april 1943 vermoord in Sobibor.

- Mej. S. van Weezel zou volgens het joodsmonument.nl Sophia kunnen zijn. Sophia van Weezel, was vermoord in Sobibor op 9 april 1943. Dit is iets te snel nadat Mej. S. op 8 april was opgepakt. De sites dutchjewry.org van Akevoth en yadvashem.org van het Holocaustarchief in Israël, gaven vergelijkbare informatie.

In het bevolkingsregister van Castricum vond ik S. van Weezel terug als Sara, geboren op 13 september 1883. In het archief te Zutphen vond ik de patiëntenkaartjes van Sara van Weezel en Marianna Cohen. Op beide staat vermeld: "kerkgenootschap Ned.(erlands) Isr.(aëlitisch) en n.h. (niet hersteld) ontslagen 8/4 '43".

Van Sara van Weezel was na 8 april NIETS bekend. In de overlijdensregisters van Warnsveld, Zutphen, Westerbork en kamp Westerbork kon ik Sara niet vinden. Een geesteszieke dame van 59 jaar zie ik ook niet aan de Duitsers ontsnappen, waar is zij dan gebleven?

Ik heb informatie gevraagd aan 'Het Herinneringscentrum Kamp Westerbork'. Omdat ik over Sara niks meer kon vinden besloot ik de hele groep van 8 april uit te zoeken en mogelijk een tweede bestemming te vinden.

Ik verzamelde alle mij bekende informatie betreffende de razzia van 8 april op Groot Graffel. De genoemde lijst van 9 kon ik aanvullen tot 13 opgepakte Joodse patiënten.

Van deze groep waren er 11 aangekomen op 9 april in kamp Westerbork. Hiervan is er 1 op 14 april 1943 in Westerbork overleden, 9 gingen er 13 april op transport en zijn op 16 april in Sobibor vermoord, 1 ging er 20 april op transport en is op 23 april in Sobibor vermoord.

Ik ben nu niet één naar twee patiënten kwijt, namelijk:

- Sara van Weezel uit Bakkum en

- Bloeme de Beer afkomstig uit Santpoort.

Aan 'De Oorlognazorg van het Rode Kruis' informatie gevraagd over deze twee patiënten. Ik kreeg van het Rode Kruis bericht dat ze mogelijk Sara en Bloeme gevonden hadden. Op de transportlijst van 20 april stonden twee Geisteskranke Frauen aus einem unbekannten Orte, van beiden was de geboortedatum en plaats onbekend en één werd er Mietje genoemd.

Bijna gelijktijdig gaf Kamp Westerbork bericht dat ze mogelijk Sara gevonden hadden, n.l. eine Frau schwachsinnig, met onbekende geboortedatum en plaats, zij kwam 9 april uit Zutphen en ging 13 april op transport en werd op 16 april in Sobibor vermoord.

Alles aan de kant gelegd en later rustig nogmaals bekeken kwam ik met Kamp Westerbork en het Rode Kruis tot de conclusie dat:

Bloeme de Beer is de Geisteskranke Frau aus einem unbekannten Orte, welke aan moest sterken en daardoor 20 april 1943 op transport ging en 23 april in Sobibor werd vermoord.

Of: zij is de onbekende vrouw uit Zutphen, welke als eine Frau schwachsinnig, op 9 april 1943 in Westerbork kwam en 13 april op transport ging en 16 april in Sobibor werd vermoord, en

- Sara van Weezel is de onbekende vrouw uit Zutphen, welke als eine Frau schwachsinnig op 9 april 1943 in Westerbork kwam en 13 april op transport ging en 16 april in Sobibor werd vermoord.

Of: Sara is de Geisteskranke Frau aus einem unbekannten Orte is welke aan moest sterken en daardoor 20 april 1943 op transport ging en 23 april in Sobibor werd vermoord.

Ton de Groot (Castricum)

Kaddiesj

(Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd in opdracht van de Duitse bezetter, patiënten en personeel van de psychiatrische instelling Duin en Bosch in Castricum geëvacueerd. Zeventig jaar na de evacuatie steekt Castricummer Ton de Groot veel tijd in onderzoek van wat er gebeurd is met de psychiatrische patiënten in de Tweede Wereldoorlog. Op zijn initiatief is er nu een herdenkingsbord in Castricum geplaatst voor deze vergeten slachtoffers.)

 ___________________________________________________________________

Het verzwegen oorlogsleed van psychiatrische patiënten

Wat is er gebeurd met psychiatrische patiënten en verstandelijk beperkten in Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog? Dit is de Dag Reportage gaat op zoek naar het verzwegen oorlogsleed van psychiatrische patiënten. (Bron EO).    Link: https://www.eo.nl/ditisdedag/reportage/aflevering-detail/dit-is-de-dag-20150425t211800/

________________________________________________________________

'Vergeten helden' alsnog postuum geëerd  

Het hoofdgebouw van psychiatrisch centrum Groot Graffel werd in de eerste meidagen van 1945 getroffen door Canadese beschietingen. Maar een volledige vernietiging werd op het laatste moment voorkomen.

Soms blijkt de werkelijkheid net iets anders te zijn dan wat algemeen bekend is. Dat is zeker het geval bij de bevrijding van het psychiatrisch ziekenhuis het Groot Graffel in Warnsveld, aan het eind van de tweede wereldoorlog. Het heldhaftige gedrag van de toenmalige geneesheer-directeur P. van Bork, die in april 1945 dwars door de Duitse linies heenliep om de Canadezen te vragen met de beschieting van het hoofdgebouw te stoppen, is genoegzaam bekend. 

In het boekje 'De bevrijding van Warnsveld' is dit feit uitgebreid beschreven. Voor zijn dappere optreden in die moeilijke periode is hij in 1995 geëerd met een gedenktegel in het hoofdgebouw van het huidige GGNet.



Rond die tijd werd ook al de naam van ene dokter Marius ten Raa genoemd, die zich eveneens zou hebben ingezet om te voorkomen dat de gebouwen van het psychiatrisch ziekenhuis door de geallieerden in puin zouden worden geschoten. Een promotieonderzoek was ervoor nodig om er achter te komen welke rol dokter Ten Raa daarbij precies heeft gespeeld.



Het begon allemaal bij een verzoek om informatie dat Warnsvelder Henk Mulder, secretaris van de stichting Historisch Bezit ONG en Museum Groot Graffel, in 2006 kreeg van Cécile aan de Stegge. Mulder: "Zij was bezig met een dissertatie over de ontwikkeling van de psychiatrische verpleegkunde in de 20e eeuw en had gegevens over patiënten nodig. Ik kon haar niet helpen en heb haar naar het Stadsarchief van Zutphen verwezen.

 

Daar stuitte zij op het handgeschreven oorlogsdagboek van psychiater en neuroloog Marius ten Raa, waarin ook de gebeurtenissen bij de bevrijding van het Graffel waren beschreven. Daaruit bleek dat Ten Raa op de avond van 4 mei 1945, toen de Canadese infanterie de aanval op het Graffel inzette het (slag)veld in trok. Begeleid door hoofdverpleger Johannes Nonnekes, die met de handen omhoog en een lantaarn meeliep, kon hij een Canadese officier ervan overtuigen dat het Graffel een ziekenhuis was en geen militaire vesting. Deze officier bleek opdracht te hebben het gesticht volledig te vernietigen, omdat het op de stafkaart stond aangegeven als militaire vesting. Het resultaat was dat de beschietingen werden gestaakt en dat zo gelukkig de levens van veel patiënten werden gespaard. Het gebouw was inmiddels al zwaar beschadigd en vijf patiënten hadden toen al het leven verloren.



Dokter Ten Raa was op 17 juni 1942 met 195 patiënten en 17 personeelsleden naar Warnsveld geëvacueerd vanuit het Provinciaal Ziekenhuis Duin en Bos in Bakkum (NH). Met een capaciteit van 475 bedden moesten in die tijd 1245 patiënten, deels afkomstig van instellingen uit de kuststrook, onder de meest moeilijke omstandigheden worden gehuisvest."



Na de ontdekking van het oorlogsdagboek rees de vraag wiens ingrijpen nu echt had geleid tot het staken van het vuren. De conclusie was dat Van Bork de artilleriebeschieting vanuit het zuiden had weten te stoppen en Ten Raa het mortiervuur vanuit het oosten. De zoon van Ten Raa vroeg, gesteund door onderzoekster Cécile aan de Stegge, om ook aan het moedige gedrag van zijn vader een blijvende herinnering in Warnsveld tot stand te brengen.

 

Zowel de raad van bestuur van GGNet als de museumcommissie bleken graag bereid dokter Marius ten Raa en broeder Joop Nonnekes na 63 jaar alsnog te eren. Op zaterdag 17 mei 2008 werd in het hoofdgebouw van GGNet, in het bijzijn van de naaste familie, een door de Zutphense kalligraaf Trudy Demoed vervaardigde oorkonde onthuld, als een laat eerbetoon aan de inmiddels overleden 'vergeten helden.'