Teunis Vergeer

Teunis Vergeer werd op 25 juni 1882 in Zutphen geboren als zoon van Jacobus Wouterus Vergeer en Gezina Hendrika Uiterwijk. Hij trouwde op 8 augustus 1916 met Lizzy Henriëtte Goudsmit. Het echtpaar kreeg twee kinderen, onder wie hun dochter Ini Vergeer, geboren op 25 november 1921. Teunis was koopman in behangersartikelen, tapijten en meubelen. De familie Vergeer had een groothandel in woningtextiel aan de Marspoortstraat 15 in Zutphen. (Geneanet)

Het gezin woonde aan de Jacob Damsingel 26. Tijdens de bezetting werd de woning door de Duitse bezetter geconfisqueerd. Daarna woonde de familie bij de onderneming aan de Marspoortstraat 15.

Teunis was getrouwd met een Joodse vrouw en kreeg daardoor zelf rechtstreeks met de anti-Joodse maatregelen van de bezetter te maken. Hij koos er bovendien voor om anderen te helpen die door de bezetting werden vervolgd. Samen met zijn dochter Ini raakte hij betrokken bij verzetswerk.

Een belangrijk onderdeel van hun activiteiten was het verschaffen van vervalste persoonsbewijzen en distributiekaarten. Daarmee konden vervolgden zich onder een andere identiteit bewegen en toegang houden tot voedsel en andere distributiegoederen. Teunis en Ini hielpen daarnaast onderduikers uit Amsterdam om onderdak te vinden op veiliger adressen in het zuiden van Nederland. In de toespraak bij de koninklijke onderscheiding die Ini in 2021 ontving, wordt expliciet beschreven dat zij en haar vader hiermee, met gevaar voor eigen leven, mensenlevens hebben gered. (Stolpersteine Zutphen)

Er is ook een concreet persoonlijk spoor van Teunis' hulp aan Joodse vervolgden. Adolphine Elske Weijel had vóór de oorlog bij hem gewerkt. Vanuit Auschwitz-Birkenau stuurde zij een brief aan haar voormalige werkgever op het adres van de firma Vergeer aan de Marspoortstraat 15. De brief werd op 18 februari 1943 in Zutphen ontvangen. In het familieonderzoek wordt vermeld dat Teunis levensmiddelen naar Westerbork stuurde en mensen liet onderduiken. Zijn dochter Ini bevestigde dit later. Adolphine zal van deze activiteiten hebben geweten en zich daarom tot hem hebben gericht. (Stolpersteine Zutphen)

De brief is daarmee een bijzonder persoonlijk spoor in het verhaal van Teunis. We weten dat Adolphine hem vanuit Auschwitz schreef, maar niet precies welke hulp zij van hem verwachtte of waarom zij juist op dat moment contact met hem zocht. Dat onderscheid is belangrijk: de bron maakt zijn hulpactiviteiten aannemelijk en concreet, maar geeft geen aanleiding om daar specifieke individuele reddingsacties aan te verbinden.

De activiteiten van Teunis stonden nauw in verband met die van zijn dochter. Ini was tijdens de oorlog nog jong, maar werkte samen met haar vader. Haar latere onderscheiding bevestigt de aard van hun gezamenlijke verzetswerk. Op 1 december 2021 werd Ini Lederer benoemd tot Ridder in de Orde van Oranje-Nassau. In de toespraak bij die gelegenheid werd haar oorlogswerk expliciet genoemd: samen met haar vader voorzag zij de Joodse gemeenschap van vervalste persoonsbewijzen en distributiekaarten en hielp zij onderduikers uit Amsterdam naar veiliger adressen te brengen. (Stolpersteine Zutphen)

Teunis maakte de bevrijding niet mee. Op 14 oktober 1944 werd Zutphen getroffen door een geallieerd bombardement dat gericht was op de IJsselbrug. De bombardementen troffen ook de binnenstad en veroorzaakten veel burgerslachtoffers. Teunis kwam die dag in Zutphen om het leven. Hij was 62 jaar oud. Zijn overlijdensdatum wordt bevestigd door genealogische gegevens. (Geneanet)

Teunis Vergeer was daarmee zowel ondernemer als actief helper van vervolgden. Zijn verzetswerk bestond niet uit één afgebakende activiteit, maar uit verschillende vormen van praktische hulp: vervalste identiteitspapieren, distributiekaarten, hulp bij het vinden van onderduikadressen en het beschikbaar stellen van levensmiddelen. Vooral de samenwerking met zijn dochter Ini geeft zicht op de schaal en betekenis van zijn activiteiten.

Bronnen

• Genealogische gegevens voor Teunis Vergeer: geboorte 25 juni 1882, huwelijk met Lizzy Henriëtte Goudsmit op 8 augustus 1916, twee kinderen en overlijden op 14 oktober 1944. (Geneanet)
• Toespraak van ambassadeur Hans Docter bij de benoeming van Ini Lederer tot Ridder in de Orde van Oranje-Nassau, 1 december 2021. De toespraak beschrijft het gezamenlijke verzetswerk van Ini en haar vader Teunis. (Stolpersteine Zutphen)
• Esther Bánki, “Adolphine Elske Weijel”, familieonderzoek. Deze bron beschrijft de brief van Adolphine vanuit Auschwitz aan Teunis Vergeer, de ontvangst op 18 februari 1943 en de informatie van Ini Lederer over Teunis' hulp aan onderduikers en het sturen van levensmiddelen naar Westerbork. (Stolpersteine Zutphen)
• Genealogische gegevens van de familie Vergeer, voor aanvullende gegevens over gezin, beroep en levensloop. (Geneanet)