Rebecca Lipschits

Verhaal van Meriam de Leeuwe bij de steenlegging:

Vandaag worden er twee Stolpersteine gelegd hier aan de Spiegelstraat 22 (voorheen nummer 46) voor Heintje Lipschits-de Leeuwe en Rebecca Lipschits, toenmalige bewoners op dit adres.

Ik sta hier als 'nabestaande' van Heintje Lipschits-de Leeuwe. Zij werd geboren in Zwolle op 16 juli 1867 als 8e en jongste kind van Abraham Isaac de Leeuwe en Sara de Leeuwe-Meijer. Mijn overgrootvader, haar broer Louis de Leeuwe, was het 7e kind en drie jaar ouder. Tussen het oudste en het jongste kind zat maar liefst 21 jaar leeftijdsverschil en het oudste kleinkind van Abraham Isaac en Sara, Betje de Leeuwe, was net zo oud als hun jongste dochter Heintje.

Begin jaren 90 ben ik mijn familiestamboom uit gaan zoeken, ik was altijd al getriggerd door de geschiedenislessen op school over de Tweede Wereldoorlog. Dat kwam natuurlijk door onze joodse achtergrond en al werd er niet veel over deze verschrikkelijke tijd gesproken, de oorlog was altijd voelbaar aanwezig. Ik vond een hoop informatie in het Zwolse archief. Met die informatie ging ik naar mijn oma en naar de toen nog in leven zijnde familieleden om hen te bevragen. Heb je ze gekend, of heb je foto's? Vertel. Tussen de foto's van mijn oma vond ik een foto van Heintje met 2 van haar kleinkinderen (zie vak hieronder). Mijn oma had haar nog gekend, wist dat ze weduwe was en noemde haar een lieve vrouw. Op een dag reisde ik naar Zutphen om uit te zoeken wat er met deze tak van mijn familie was gebeurd. Daar in het archief ontdekte ik dat geen enkel lid van het gezin Lipschits-de Leeuwe de Shoah heeft overleefd. Wat een ontsteltenis! Helemaal niemand meer.

Op Heintjes sterfdag sloeg ik natuurlijk meteen aan: Sobibor 14 mei 1943. Dat is dezelfde datum waarop haar broer Louis, mijn overgrootvader, daar ook werd omgebracht. Ik heb me dan ook wel eens afgevraagd of zij elkaar in kamp Vught hebben gezien, of in kamp Westerbork. Misschien wel. Zouden ze in dezelfde wagon zijn vertrokken naar het oosten? Beiden al ver in de 70. Of hebben ze er helemaal geen weet van gehad, hebben ze elkaar daar niet getroffen. Hoe was hun band. Hadden ze steun aan elkaar? Vragen die nooit beantwoord zullen worden. Gruwelijk vond ik ook te ontdekken dat mijn opa Hartog, zoon van Heintjes broer Louis op die datum 39 werd. Dus zijn vader en zijn tante zijn vermoord op zijn verjaardag.

Heintje trouwde in 1896 met Gabriel Hartog Lipschits (2 juli 1868 - 6 april 1933) en ze kregen 7 kinderen. Vier daarvan overleden in hun eerste levensjaar, 2 Sara's, Abraham en Sander. De overige drie werden omgebracht in Auschwitz: Meijer, Rebecca en Salomon. 

Heintje werd oma met de geboorte van kleindochter Heintje, dochter van Meijer en zijn vrouw Jetta. Bijzonder weetje is dat Jetta op vijftienjarige leeftijd trouwde met een neef van Meijer, Hartog Vegt. Later zijn zij gescheiden, wat in die tijd volgens mij niet vaak voorkwam. Voor het gezin van Meijer zijn Stolpersteine gelegd in de Frankensteeg 5.

Zoon Salomon en zijn vrouw Anna kregen 2 zoons, Gabriel Hartog en Joseph. Ook zij overleefden de Shoah niet. Naar mijn weten zijn er nog geen Stolpersteine voor hen gelegd in de Sprongstraat.

Dochter Rebecca was alleenstaand, voor zover ik kan nagaan. Ze woonde samen met haar moeder Heintje en in het bevolkingsregister staat dat ze mangelster en strijkster was van beroep. Na haar vertrek naar Westerbork is Heintje bij zoon Meijer ingetrokken. In april 1943 zijn ze gedeporteerd naar kamp Vught en precies een maand later is Heintje naar kamp Westerbork getransporteerd. Daar is ze echter maar 2 dagen geweest, voordat ze 5 dagen later werd omgebracht in Sobibor. 

Rebecca werd vanuit kamp Westerbork op 30 november 1942 gedeporteerd naar Auschwitz, alwaar zij bij aankomst op 3 december 1942 is omgebracht. Er zijn mij geen foto's bekend van de kinderen van Heintje en Gabriel Hartog. Ook ontbreekt het mij aan overige informatie. Er is in de familie De Leeuwe niemand meer in leven die Rebecca gekend heeft.

Mijn dank gaat uit naar de stichting Stolpersteine Zutphen voor het plaatsen van beide stenen en in het bijzonder naar Tom de Ridder voor de uitnodiging om hier bij aanwezig te mogen zijn en voor het delen van zijn informatie.

Meriam de Leeuwe, 15 april 2026

Verslag van Tom de Ridder:         

Heintje Lipschits-de Leeuwe is geboren op 16 juli 1867 in Zwolle. Zij is op 7 april 1943 naar Vught weggevoerd, op 8 mei naar Westerbork en op 11 mei naar Sobibor, waar zij op 14 mei 1943 is omgebracht.

Haar dochter Rebecca is geboren op 24 december 1903 in Zutphen. Zij is op een niet precies bekende datum naar Westerbork weggevoerd, vandaar op 30 november 1942 naar Auschwitz gedeporteerd en daar op 3 december 1942 omgebracht.

Rebecca komt in het bevolkingsregister voor als mangelster en strijkster.

Heintje de Leeuwe was een dochter van Abraham Isaac de Leeuwe (1822-1893) en Sara Meijer (1823-1809). Heintje had een broer, Louis, net als zij geboren in Zwolle, namelijk op 10 december 1864. Ook hij is in Sobibor omgebracht, op dezelfde datum als Heintje, 14 mei 1943. 

Voor Louis is in 2018 een Stolperstein gelegd in Zwolle.

Heintje trouwde in 1896 met Gabriel Hartog Lipschits (2 juli 1868 – 6 april 1933).

Gabriel Hartog was de zoon van Meijer Lipschits (geboren 22 juni 1832 in Amsterdam) en Sara Danser (geboren 22 oktober 1834 in Rotterdam). Zij trouwden in 1863 in Deventer en vestigden zich in 1866 in Zutphen.

In het bevolkingsregister is Gabriel Hartog opgenomen als lompensorteerder, later als koopman en nog weer later als fruithandelaar. Verder wordt vermeld dat hij een invaliditeitsrente ontving.

Heintje en Gabriel Hartog kregen zeven kinderen. Vier overleden in hun eerste levensjaar. De overige drie werden omgebracht in Auschwitz. Naast Rebecca waren dat Meijer en Salomon.

Meijer is geboren op 3 juni 1899 in Zutphen. Hij was slager. Hij was getrouwd met Jetta Lipschits-van Geens, geboren 21 augustus 1896 in Doetinchem. Zij hadden een dochter, Heintje (ook wel: Henny), geboren op 25 december 1929 in Zutphen. Meijer is op 24 september 1943 omgebracht in Auschwitz, Jetta en Heintje op 11 juni 1943 in Sobibor. Er liggen voor hen drie Stolpersteine voor Frankensteeg 5.

Wim Knaake heeft inzage gehad in het poëziealbum van Martha Aussen, een schoolvriendinnetje uit Steenderen van Henny Lipschits. Daarin staat een gedichtje van Henny (zie foto in het vak hieronder). Martha Aussen en haar familie overleefden de oorlog in de onderduik.

Salomon is geboren op 3 augustus 1906. Hij was slager, later fruithandelaar, en was getrouwd met Anna Lipschits-Cavalje, geboren 22 november 1910. Zij woonden Sprongstraat 13. Zij hadden twee kinderen, Gabriël Hartog (2 december 1934) en Joseph (23 mei 1937). Het hele gezin is op 26 oktober 1942 van Westerbork naar Auschwitz gedeporteerd, waar moeder Anna en de twee kinderen op 29 oktober 1942 en vader Salomon op 28 februari 1943 om het leven zijn gebracht.

Van Meriam de Leeuwe is de foto (te zien in het vak hieronder) van Heintje Lipschits-de Leeuwe met twee van haar kleinkinderen: Heintje (Henny) Lipschits en Joseph Lipschits.

Tom de Ridder, maart 2026