Mozes Elzas

Mozes Elzas werd op 12 januari 1880 in Zutphen geboren. Hij was een zoon van koopman Jacob Elzas en Rosina Zwartz. Hij groeide op in een gezin met zeven kinderen. Zijn vader overleed in 1907 en zijn moeder in 1919. Mozes werkte als koopman in horloges en klokken.

Tijdens de Duitse bezetting woonde Mozes in Zutphen, waar hij samenwoonde met Johanna Schulman, geboren op 31 mei 1889 in Hilversum. Zij wordt in sommige bronnen als zijn echtgenote vermeld; een andere historische registratie beschrijft haar als zijn huishoudster. Die bronnen verschillen dus in de aanduiding van hun relatie.

Mozes bezat een huis aan de Deventerweg 141 en daarnaast een pand aan de Gasthuisstraat. Op 2 maart 1942 werden beide panden door de Duitse bezetter onder beheer geplaatst, waardoor hij de zeggenschap over zijn eigendommen verloor. Het woonhuis aan de Deventerweg werd in 1942 verkocht; het pand aan de Gasthuisstraat volgde in 1944.

Mozes werd op 15 december 1942 in kamp Westerbork geregistreerd en op 14 september 1943 op transport gesteld naar Auschwitz. Hij werd daar op 17 september 1943 vermoord, 63 jaar oud. Johanna Schulman was al eerder gedeporteerd en werd op 3 december 1942 in Auschwitz vermoord.

Ook Mozes’ broer Alfred en zijn zussen Antje en Bendina Sophia werden slachtoffer van de Holocaust. Zijn broer Albert overleefde de oorlog.

Bronnen:

• Digitaal Joods Monument – Mozes Elzas. Geboorte- en overlijdensgegevens, beroep, familie en woonadres.
• Oorlogsdoden Oldenzaal – Mozes Elzas. Aanvullende informatie over zijn jeugd, beroep, verblijf in Westerbork en deportatie.
• Radboud Universiteit – Joodse burgers in Zutphen: onteigening en rechtsherstel, p. 7. Informatie over zijn woningen en de onteigening van zijn vastgoed.

Foto’s en documenten: Het Digitaal Joods Monument bevat een afbeelding die als Mozes Elzas is aangeduid. Daarnaast is er een afbeelding uit Het Joodsche Weekblad van 26 september 1941 waarop Mozes Elzas en Johanna Schulman worden vermeld. De eerste afbeelding is als Mozes geïdentificeerd; de tweede betreft een publicatie waarin beiden worden genoemd.