Leon Philips

Leon Philips werd op 6 juni 1890 geboren in Zutphen. Hij was een zoon van Karel Philips en Mietje van Gelder. Hij behoorde tot een familie van Joodse slagers en vleeshandelaren die in Zutphen een exportslachterij opbouwden.

Leon was samen met zijn broers Alexander en Samuel betrokken bij dit familiebedrijf. De onderneming leverde koosjer vlees aan afnemers in binnen- en buitenland, waaronder Duitsland, België en Scandinavië. Nobilis

Leon Philips werd op 6 juni 1890 geboren in Zutphen. Hij was een zoon van Karel Philips (1848–1928) en Mietje van Gelder (1850–1923). Hij groeide op in een gezin met tien kinderen. Verschillende van zijn broers waren actief in de slagerij en vleeshandel.

De familieonderneming

Samen met zijn broers Alexander (1878–1943) en Samuel (1888–1943) richtte Leon vóór de Eerste Wereldoorlog een exportslachterij op. Het bedrijf specialiseerde zich in koosjer vlees. Er werd vooral geëxporteerd naar Duitsland, België en Scandinavië. Voor de tijdelijke opslag van vlees beschikten de broers over een koelcel in Emmerich, net over de Duitse grens.

In Nederland waren onder meer Stegeman's Vleeswarenfabriek en Ouwehands Dierenpark afnemers. In de jaren dertig verloor het bedrijf aan betekenis, mede doordat Duitsland als exportmarkt wegviel. Leon ging zich daarna toeleggen op de veehandel.

Gezin

Leon trouwde met Henriëtte Esther Noach, geboren op 13 augustus 1893 in Deventer. Zij was een dochter van Amsel Salomon Noach en Esther Weinberg. Het echtpaar kreeg twee dochters:

• Esther Mietje, geboren op 25 oktober 1919, later bekend als Elly.
• Mietje Henriëtte, geboren op 25 juli 1921.

Het gezin woonde aan de Martinetsingel 15 in Zutphen.

In 1930 verloor de onderneming aan betekenis. Leon ging zich daarna toeleggen op de veehandel. Volgens de beschikbare genealogische beschrijving was dit ook zijn persoonlijke liefhebberij. In de jaren voor de oorlog was hij al gepensioneerd.

Arrestatie en overlijden

Op 8 en 9 oktober 1941 vond in Zutphen een razzia plaats waarbij Joodse mannen werden opgepakt. Leon was een van de arrestanten. Hij werd samen met zes andere Joodse mannen uit Zutphen naar de Zaadmarkt gebracht en vervolgens naar concentratiekamp Mauthausen gedeporteerd.

De Joodse leraar B. de Metz ontving namens de Joodse Raad drie achtereenvolgende brieven, gedateerd 30 oktober, 5 november en 15 november 1941. Daarin werd meegedeeld dat de opgepakte mannen in Mauthausen waren overleden. Als officiële doodsoorzaak werd hersenbeschadiging opgegeven.

Leon overleed op 18 oktober 1941 in Mauthausen. Hij was 51 jaar oud.

Het gezin na zijn arrestatie

Na de arrestatie van Leon bleef zijn vrouw Henriëtte met hun twee dochters achter. Henriëtte dook onder, maar werd verraden en opgepakt. Op 22 oktober 1942 werd zij in Auschwitz vermoord. Zij was 49 jaar oud.

Hun dochters Esther Mietje (Elly) en Mietje Henriëtte overleefden de oorlog. Elly overleed op 12 januari 2009 in Amsterdam. Mietje overleed op 1 juli 1999 in Amersfoort.

De woning aan de Martinetsingel 15 werd tijdens de bezetting onder dwang verkocht. Ook het pand aan de Havenstraat 42 werd door de bezetter gedwongen verkocht. De woning aan de Martinetsingel kwam in 1943 in handen van Herman Godefridus Hiemstra. In 1948 vond rechtsherstel plaats.

Bronnen

• Peter Kooij, De Zutphense Kehille in het bijzonder: een geschiedenis van joods Zutphen (2021), onder meer p. 139.
• Dutch Jewry – familie Karel Philips. Familiegeschiedenis, bedrijfsactiviteiten en gegevens over Leon en zijn gezin.
• JewishGen – Zutphen, Martyrs from Zutphen & Surroundings, p. 67.
• Van Meurs, Wim, Pieter Slaman en Marieke Oprel, Joodse burgers in Zutphen: onteigening en rechtsherstel (Radboud Universiteit, 2022), p. 63.
• Stolpersteine Zutphen – Leon Philips.
• Stolpersteine Zutphen – Martinetsingel 15.

Bronkritische aandachtspunten

• De geboortedatum wordt in de meeste genealogische bronnen vermeld als 6 juni 1890. In een tabel in De Zutphense Kehille staat 7 juni 1890. De datum 6 juni is ook opgenomen in JewishGen en Dutch Jewry.
• De officiële doodsoorzaak in de correspondentie uit 1941 was 'hersenbeschadiging'. Dit is de destijds opgegeven doodsoorzaak, niet een onafhankelijk vastgestelde medische diagnose.
• De precieze omstandigheden van Henriëttes onderduik en haar arrestatie zijn nog niet gereconstrueerd.