Isidoor Mourits de Haas

Isidoor Mourits de Haas werd op 17 maart 1883 geboren in Amersfoort als zoon van Mozes Izak de Haas en Rachelina de Pool. Hij studeerde geneeskunde en werd in 1908 tot arts bevorderd. In 1909 verhuisde hij vanuit Rotterdam naar Zutphen, waar hij als huisarts een praktijk opbouwde. Hij woonde en werkte onder meer aan de Zaadmarkt en de Stationsweg en later aan de Deventerweg 12, het huidige Burgemeester Dijckmeesterweg 12. (Open Archives)

In de Zutphense samenleving stond De Haas bekend als een deskundige en toegewijde arts. In Zutphense onderduikverhalen – Dat doe je gewoon 1940–1945 wordt hij door een oud-patiënt herinnerd als een arts bij wie men zich goed geholpen voelde. De Haas gaf daarnaast EHBO-lessen. De auteur beschrijft hem achteraf als een sterk geassimileerde Jood; in het bevolkingsregister was zijn oorspronkelijke registratie als Nederlands-Israëlitisch later doorgestreept. [Mendelson & Kooij, Zutphense onderduikverhalen, p. 45]

In 1916 trouwde De Haas met Bertha Sylvia Jeanette Lankhout. Zij kregen twee kinderen: Albert Ernst (1919) en Johanna Eline (1920). Het huwelijk werd in 1930 ontbonden; de kinderen bleven bij hun vader in Zutphen wonen. (Genealogie Online)

De Duitse bezetting bracht het gezin uit elkaar. Johanna Eline werd op 5 februari 1943 in Auschwitz vermoord. Albert Ernst, die in Ermelo was ondergedoken, werd daar gearresteerd. Via Kamp Vught en Westerbork werd hij naar Sobibor gedeporteerd, waar hij op 9 juli 1943 werd vermoord. (Herdenkingsstenen Amersfoort)

Ook Isidoor zelf moest onderduiken. De nazi's dwongen hem zijn woning aan de Deventerweg 12 te verkopen. De koper was Thomas Marinus van Dorth uit Gorssel. De verkoop is opgenomen in de Duitse Verkaufsbücher; de naoorlogse administratie rond deze onteigening is in het Nationaal Archief bewaard. (Stolpersteine Zutphen)

Over zijn onderduik is een bijzonder spoor bewaard gebleven. Volgens Zutphense onderduikverhalen zat De Haas in het Gooi ondergedoken en beschikte hij over een vervalst persoonsbewijs en distributiebescheiden. In een beschreven ontmoeting werd hij door een voormalige patiënt herkend. De Haas ontkende daarop zijn identiteit en zei dat zijn naam Pietersen was. De bron laat daarmee zien dat hij daadwerkelijk onder een andere identiteit leefde, maar vermeldt niet waar in het Gooi hij precies verbleef of wie hem daar onderdak bood. [Mendelson & Kooij, Zutphense onderduikverhalen, p. 45]

Of De Haas tijdens de oorlog ook actief verzetswerk verrichtte, kunnen we op basis van de nu bekende bronnen nog niet vaststellen. Zijn onderduik en het gebruik van een valse identiteit zijn wel gedocumenteerd. Juist naar de mensen die hem hielpen en naar de herkomst van zijn valse papieren lijkt verder onderzoek interessant.

Na de oorlog keerde De Haas terug naar Zutphen. Hij overleed daar op 20 februari 1978, 94 jaar oud. (Stolpersteine Zutphen)

Bronnen

• Bart Mendelson & Peter Kooij, Zutphense onderduikverhalen – Dat doe je gewoon 1940–1945, p. 45. — belangrijkste bron voor zijn praktijk, EHBO-werk en vooral de onderduik, valse papieren en schuilnaam.
• Regionaal Archief Zutphen, Bevolkingsregister 1890–1922, boekdeel 066, folio 232. — gezin en verblijf in Zutphen. (Open Archives)
• Het Utrechts Archief, Burgerlijke Stand Amersfoort, 17 maart 1883, akte 105. — geboorte en ouders. (Open Archives)
• Stichting Herdenkingsstenen Amersfoort, dossier Albert Ernst de Haas. — gegevens over Albert en Johanna en hun vervolging. (Herdenkingsstenen Amersfoort)
• Nationaal Archief, Verkaufsbücher, dossier betreffende Deventerweg 12 — gedwongen verkoop van de woning. De online informatie hierover is ontsloten via de documentatie van Stolpersteine Zutphen, maar de Verkaufsbücher zelf zijn de primaire bron. (Stolpersteine Zutphen)