Bornhovestraat

Onderduiknetwerk in de Bornhovestraat (herschreven)

De Bornhovestraat in Zutphen vormt tijdens de oorlog een belangrijk knooppunt in het lokale onderduiknetwerk. In en rond deze straat worden op meerdere adressen mensen opgevangen en verder geholpen, vaak zonder dat de bezetter hier zicht op krijgt.

Centraal staat het huis van de familie Hendriks aan de Bornhovestraat 33. Vanaf 1938 worden hier Joodse vluchtelingen opgevangen, aanvankelijk vooral uit Duitsland. Zij arriveren vaak onverwacht en zonder geldige papieren. In de kelder van het huis wordt een schuilplek ingericht waar zij tijdelijk kunnen verblijven. Vanuit deze plek worden zij, meestal in de avonduren, verder geholpen naar veiligere adressen elders.

De Bornhovestraat blijft echter niet beperkt tot dit ene adres. In de directe omgeving zijn nog minstens twee andere plekken waar onderduikers terechtkunnen. Zo wonen er vlak bij het Bornhof twee vrijgezelle dames die hun huis openstellen voor opvang. Daarnaast is er een adres in de richting van de Beukerstraat, waar eveneens mensen tijdelijk kunnen worden ondergebracht.

Deze verschillende adressen functioneren samen als een informeel netwerk. Onderduikers worden van het ene huis naar het andere gebracht, afhankelijk van de situatie en het risico. Daarbij speelt de oudste zoon van het gezin Hendriks een actieve rol: als jonge koerier begeleidt hij meerdere keren mensen naar andere schuilplaatsen in de buurt. Zijn leeftijd maakt hem minder verdacht, wat het werk iets veiliger maakt.

De bezetter lijkt lange tijd niets te merken van deze activiteiten. Dat is te danken aan de zorgvuldigheid waarmee wordt gewerkt en aan de samenwerking tussen de verschillende adressen. Het systeem van opvang en doorvoer blijft daardoor functioneren, ondanks de voortdurende dreiging.

De Bornhovestraat laat zien hoe een enkele straat kon uitgroeien tot een netwerk van hulp en bescherming. Verschillende huishoudens, elk met hun eigen mogelijkheden, dragen bij aan het onderbrengen en verder helpen van mensen in nood. Samen vormen zij een stille maar effectieve schakel in het verzet tegen de vervolging.

Bron

Mendelson, Bart & Kooij, Peter, Dat doe je gewoon. Zutphense onderduikverhalen 1940-1945, Zutphen, 2014, p. 52–53.