Sophia (Fiet) Noach

Sophia Noach, die ook Fie of Fietje werd genoemd, werd in 1906 in Zutphen geboren als dochter van Israël Abram Noach, koopman, en Betje Noach. Zij had een oudere broer, Simon, die in 1937 overleed, en een jongere zus, Wilhelmina, die de oorlog overleefde.

In 1929 werd Fietje Noach onderwijzeres. Zij begon als invalster en werd later een vaste kracht op de school in De Hoven. Begin november 1940 werden Joodse ambtenaren en onderwijzers ontslagen. Vanaf september 1941 werkte zij als tijdelijk onderwijzeres aan de Joodsche School aan de Halterstraat 22.

In 1942 woonde Fietje aan de Rembrandtstraat 12, waar zij inwoonde bij onderwijzer Hindrik Arwert en zijn echtgenote. Eind augustus 1942 verliet zij dit adres en ging zij naar haar onderduikadres aan de Oudewand 94. Zij werd daar de tiende onderduiker bij de familie Van der Vegte, die in het pand een drukkerij had. De overige negen onderduikers waren leden van twee gezinnen Krukziener uit Zutphen.

Leo Krukziener, een van de onderduikers, beschreef later in zijn boek Licht en Schaduw de periode aan de Oudewand 94. Fietje gaf tijdens de onderduik les aan de kinderen van de familie Krukziener. De onderduikers verbleven 956 dagen in de woning van de familie Van der Vegte.

Fietjes verdwijning viel op. Herman Snatager, die vanuit zijn onderduikadres zijn broer Eduard per brief op de hoogte hield van het wel en wee van Joods Zutphen, noemde haar begin januari 1943 als een van de mensen die plotseling waren verdwenen.

Op 8 april 1945 werden de onderduikers bevrijd. Fietje gaf daarna Zaadmarkt 99 als haar adres. Op 4 mei 1945 schreef zij aan de burgemeester met het verzoek haar oude functie terug te krijgen. Zij schreef dat zij geen inkomen had en schulden had opgebouwd door de kosten van haar levensonderhoud tijdens de onderduik. Zij wilde deze schulden aflossen.

De gemeente gaf haar haar oude functie per 16 april 1945 terug. Zij werd opnieuw lerares, nu aan school F, de latere David Evekinkschool.

Over haar naoorlogse leven is bekend dat zij het Jodendom later verliet en zich liet dopen. Deze informatie is afkomstig van haar nicht Miriam Vaz Dias.

Sophia Noach overleed op 7 oktober 1965 in Zutphen volgens de persoonsvermelding. In een andere publicatie wordt 10 juli 1965 in Zwolle als overlijdensdatum vermeld. De bronnen zijn op dit punt dus niet eensluidend.

Bronnen

• Joodse bewoners in de Schilderswijk Zutphen – Een zoektocht naar verhalen, onderdeel Sophia Noach & Herman Mozes – Rembrandtstraat 12, geschreven door Menno Tamminga.
• Zutphense onderduikverhalen – Dat doe je gewoon – 1940–1945, passage over Fiet Noach en de onderduikers aan de Oudewand 94.
• De Zutphense Kehille in het bijzonder, gegevens over Fietje Noach en haar leven na de oorlog.
• Sophia (Fiet) Noach, Stolpersteine Zutphen, persoonsgegevens, woonadres, onderduikadres en familieverhaal.
• Oudewand 94, Stolpersteine Zutphen, gegevens over de onderduikers en de onderduikperiode.
• Halterstraat 22, Stolpersteine Zutphen, gegevens over de Joodsche School en Fietje Noach als onderwijzeres.
• Miriam Vaz Dias, “Mijn tante Fie Noach, geboren in de verkeerde tijd”, familieblog. Deze externe online bron is geraadpleegd voor de persoonlijke beschrijving van Fietje en de mededeling over haar latere leven.
• DutchJewry.org, genealogische gegevens over Sophia (Fietje) Noach, geraadpleegd als externe online bron voor aanvullende persoonsgegevens. De externe bron vermeldt 17 december 1906 als geboortedatum en 10 juli 1965 als overlijdensdatum; deze gegevens wijken af van de persoonsvermelding en publicatie van Stolpersteine Zutphen. (dutchjewry.org)