Erich Moritz Emile Neumann

Woonde: Brugstraat 5
  • Frankfurt,
    -Vermoord in kamp-
    Sobibor,
    Erich Moritz Emile werd 17 jaar


 

Familie


 


 

Verhaal


 

Het gesprek met Wim Hoevers uit 2014 voegt vooral iets toe wat in een gewone feitenbiografie ontbreekt: Erichs schooltijd, zijn vriendschap met een klasgenoot en het contact tussen beide gezinnen. Dat maakt het mogelijk zijn Zutphense jaren als een doorlopend verhaal te beschrijven, zonder herinneringen of vermoedens als vaststaande feiten te presenteren.

Een belangrijk detail is dat Erich vanwege de sjabbat op zaterdag niet naar school ging. Zijn vriend Wim praatte hem daarom op zondagochtend bij over de lessen en het huiswerk. De vriendschap hield stand totdat Joodse leerlingen niet langer naar de HBS mochten.

Erich Moritz Emile Neumann werd op 26 februari 1926 geboren in Frankfurt am Main. Hij was een zoon van Hermann Friedrich Neumann en Sara Regina Neumann-Bachrach. Hij had een oudere zus, Johanna, die in 1924 was geboren. Het gezin kwam vermoedelijk in de jaren dertig vanuit Duitsland naar Nederland. Zijn moeder was afkomstig uit Elst.

Zijn vader had in Zutphen een groothandel in wijnen. Het gezin woonde aan de Brugstraat 5. Erich bezocht de lagere school in Zutphen, school F, een opleidingsschool waar ook Frans werd gegeven. Daarna ging hij naar de Gemeente HBS aan de Waterstraat.

Op de HBS raakte Erich bevriend met Wim Hoevers, die in hetzelfde jaar was geboren. Omdat Erich vanwege de sjabbat op zaterdag niet naar school ging, kwam hij op zondagochtend bij Wim langs. Die vertelde hem dan wat er in de lessen was behandeld en welk huiswerk was opgegeven. De twee trokken ook buiten school veel met elkaar op. Ze gingen graag naar de Baakse Overlaat om te kijken naar het water wanneer dat er sterk stroomde. Erich woonde volgens de herinnering van Hoevers in de stad en vond het prettig om buiten te zijn.

Erich was regelmatig welkom bij de familie Hoevers aan het Gasthuiskamp. Daar werd volgens Wim geen onderscheid gemaakt tussen Joodse en niet-Joodse kinderen. Ook op school ervoer hij dat niet. Wim kwam op zijn beurt bij Erich thuis. Hij herinnerde zich een verjaardag waar hij zijn eerste glaasje witte wijn dronk en hapjes kreeg. Ook maakte een bureau indruk op hem waarin nog glassplinters zaten, vermoedelijk afkomstig van de Kristallnacht van november 1938.

De vriendschap veranderde toen Joodse leerlingen niet langer naar de HBS mochten. Zij moesten voortaan afzonderlijk onderwijs volgen. Mejuffrouw Goudeket, eerder docente aan de HBS, gaf hun les in de Tilstraat. Het contact tussen Erich en Wim verwaterde daarna. Wim herinnerde zich later dat hij zich had afgevraagd waarom hij, Erich of diens ouders niet hadden besproken of Erich tijdens de oorlog bij de familie Hoevers kon verblijven. Of zo'n mogelijkheid daadwerkelijk is overwogen, is niet bekend.

Erich werd samen met zijn ouders en zijn zus Johanna op 16 juli 1943 in Sobibor vermoord. Hij was zeventien jaar oud.

Bronnen

Onzekerheden en bronkritiek

  • De herinnering van Wim Hoevers is in 2014 opgetekend, ruim zeventig jaar na de gebeurtenissen. De biografie presenteert persoonlijke herinneringen daarom als herinneringen en niet als onafhankelijk vastgestelde feiten.
  • De komst van het gezin vanuit Duitsland in de jaren dertig wordt in het gesprek als waarschijnlijk genoemd. Een precieze verhuisdatum is hiermee niet vastgesteld.
  • In het gesprek noemt Hoevers de Stationsweg als de plek waar Erich woonde. Het Digitaal Joods Monument registreert het gezin op Brugstraat 5 in april 1941. Zonder aanvullende adresgegevens is niet duidelijk of het om verschillende perioden gaat.
  • De glassplinters in het bureau worden door Hoevers in verband gebracht met de Kristallnacht, maar hij formuleert dat zelf als een vermoeden.
  • De herinnering aan het verloren contact en de niet gestelde vraag over mogelijke opvang bij de familie Hoevers bewijst niet dat Erich daadwerkelijk een onderduikmogelijkheid is aangeboden of dat daarover concrete afspraken zijn gemaakt.


 

Foto's